Çeviri:

Esteban Volkov’un kızı Patricia Volkov anlatıyor

Yukarıdaki kısacık video, Lev Trotskiy’in ailesinin (Bronştayn ailesinin), Meksika ile Rusya arasında parçalanmış trajik geçmişine kısaca değiniyor. 

Siyasete ister karışmış olsun ister karışmamış, Trotskiy’in akrabası olmak, Stalin’in bu insanlardan intikam alması için yeterli sebepti. Bronştayn ailesinin üyelerini on yıllar boyunca izleyen dehşetin sonu bir türlü gelmedi. 

Ailenin hayatta kalan ve dünyanın farklı köşelerine dağılmış üyeleri, Sovyetler Birliği’nde Stalinist rejimin ölüm döşeğine düştüğü 1988 yılında, Fransız devrimci Marksist tarihçi Pierre Broué ile Meksika’da ressam olarak yaşayan Victor Serge’in oğlunun çabaları sayesinde yeniden temas kurabildi. (Bkz. Alain Brossat, Bronştayn Ailesi’nin trajedisi.) 

Videoda konuşan Dr. Patricia Amalia Volkov-Fernández, 1957 doğumlu Meksikalı bir hekim. Trotskiy’in torunu Esteban Volkov’un dört kızından biri, yani Trotskiy’in büyük torunu. Patricia Volkov-Fernández, Meksika’da HIV/AIDS ve hastane enfeksiyonlarının kontrolü alanında önde gelen uzmanlardan biri olarak kabul ediliyor. 

Agencia EFE tarafından 4 Haziran 2016’da yayımlanan bu kayıt, [*] Patricia Volkov-Fernández’in tanıklığı üzerinden, Stalinist baskıların Bronştayn ailesinde açtığı derin ve kuşaklar boyu süren etkileri kişisel ve somut bir düzlemde gözler önüne seriyor. 

Aşağıda Patricia Volkov’un İspanyolcadan İngilizceye otomatik çeviriyle aktarılmış sözlerinin Türkçe çevirisi yer alıyor.

Babam [Esteban Volkov], Lev Trotskiy’in torunudur. Büyük büyükbabam Ramón Mercader tarafından öldürülmeden kısa bir süre önce Meksika’ya gelmişti. Şunu söyleyebilirim ki bu, hayatımı bütünüyle belirleyen bir şey oldu. Çünkü biz küçükken, Trotskiy’in öldürüldüğü evde yaşıyorduk; hemen yanında. Babam o evi hep korudu ve Trotskiy’in çalışma odası da onun bıraktığı hâliyle muhafaza edildi.

Bugün binlerce, on binlerce insanın yaşadığı siyasî baskıyı biliyoruz. Ama sanırım özellikle babamın ailesi bu baskıdan en ağır şekilde etkilenenlerden biri oldu. Belki en çok etkilenen diyemem ama çok, çok ağır bir biçimde ve son derece acımasızca etkilendiler.

Bence o, hayatı boyunca insanların koşullarını iyileştirmek için mücadele etmiş biriydi. Sürekli devrim fikrine inanıyordu ve tek ülkede sosyalizm anlayışına inanmıyordu. Sanırım bizim hayatımızı en çok etkileyen şeylerden biri “hakikat duygusu” oldu. Evet, hakikat duygusu. Çünkü ailemizde hep şu iz kaldı: Tarihi nasıl çarpıtabilirsiniz? Fotoğrafları nasıl tahrif edebilirsiniz, insanları nasıl fotoğraflardan silip yerine başkalarını koyabilirsiniz?

Bu yüzden önemli olan, her zaman gerçeği belgeleyen dokümanlara sahip olmaktır.

[*] EFE, kendi kurumsal tanıtımına göre İspanyolca dünyanın önde gelen haber ajansı ve küresel ölçekte faaliyet gösteren büyük bir multimedya haber kuruluşudur.

Seven years with Trotsky

An interview with Jean van Heijenoort

Part 1 | Part 2

The purpose of my book

The political writings by and about Trotsky do not tell us very much about Trotsky the man. That is the gap I wanted to fill. Therefore I concentrated on the personal side of his life. It is true that the decision to include something in my book was often made on the basis of whether or not it was already known from other sources.

Isaac Deutscher

Just to take an example, I include an episode with Diego Rivera that is not accurately described elsewhere and is entirely distorted in Deutscher's book. I go into this in some detail because I am the only person who really knows what happened.

So my book takes into account what other people have already said or different versions. Deutscher's book, for example, is very useful in some ways, but historians will have to begin all over again because it includes so many errors. And his errors have been picked up and expanded upon by other writers.

Trotsky as a member of the 'Besançon' Cell

Trotsky was not a person to engage in idle chatter. But discussions that took place in an organized way were something else. In Prinkipo we used to meet at 4:30 in the afternoon in Trotsky's study. Whoever was present in the household at the time would attend: Frank, Schussler, Frankel, Swabeck and myself. The transcripts of the discussions on Germany and those with Swabeck on the Black question, are in the archives. Some of them have been published.

At Royan we had the famous "Besançon" cell. We named it after a distant city. Trotsky was a member, along with Craipeau, Beaussier, Vera Lanis, Jeanne Martin, and myself. There was a tendency struggle going on, and it would have been wrong not to have counted the votes of those French comrades who were working in the Trotsky household. The "Besançon" cell discussed and drafted resolutions, with Trotsky's participation. My book contains an interesting passage from a discussion about the name of the new international, taken from the transcript of one of these meetings.

Royan (1933): From left to right, Rudolf Klement, Trotsky, Yvan Craipeau (a visiting Trotskyist), Jeanne Martin (Lyova's second wife), Sara Weber; in front, Jean van Heijenoort

In Mexico, meetings were set up when Cannon arrived with half of the SWP Political Committee. Discussions took place morning and afternoon for four or five days, and a transcript was made. It was all very well organized.

Secretaries without pay

I never received what you could call a paycheck. When I needed a toothbrush I would buy it and get the money from Natalia. We would take turns making an expedition to Istanbul every three weeks -Frank, Schussler and myself- to do the shopping. Natalia would give us the money and when we returned we would give her an accounting; it was that simple.

Only the American comrades who worked at Coyoacán were paid as fulltimers by the SWP. My finances continued to be worked out with Natalia. Breton has described me as being poor. This shocked me. I didn't know what he was talking about. I never considered myself poor.

Most of the income for the Trotsky household came from the royalties he received, largely for My Life and for the History of the Russian Revolution. We lived quite well on these royalties in Prinkipo. But the reserve was quickly exhausted. The trip to Copenhagen at the end of 1932 depleted our resources severely. The money Trotsky received for his interviews with students and with the American radio did not even cover the expenses of the comrades who had to accompany him.

There were times when things were really tight, when Natalia and I would go over our budget repeatedly. When we were completely out of money, Trotsky would sometimes sell an article to Life or to the Saturday Evening Post; the $500 or $600 this brought would keep us going for two or three months.

Trotsky never worried about money problems. Natalia would discuss them with me and then just tell him, "You know, there is nothing left."

Trotsky's asceticism

People might be surprised at my description of the absence of odds and ends and souvenirs in Trotsky's house. This was a reflection of his asceticism. Trotsky was not attached to material possessions. The only thing he cared about was the quality of the pen he wrote with, the tool of his trade. He was totally indifferent to material wealth. This seems amazing, since he was a man who had actually been in power at the head of a great state. He owned nothing. Not a painting, not even a real library. His books were accumulated here and there from what people brought him and sent him.

A section of Trotsky's house

Trotsky and Surrealism

I have to make a few more comments on this subject. The books that Trotsky found most absorbing were Jules Romains's Men of Good Will. He had read seventeen or eighteen volumes of the series and watched for the publication of the next one. He called Romains an "incomparable artist." His evaluation of Céline, Malraux, and Malaquais' Men From Nowhere are well known. In 1936 when he was in Norway I sent him a copy of I Won't Eat That Bread by Benjamin Péret. He responded very negatively in a letter.

Before Breton came to visit, I bought a few of his books and put them in Trotsky's office. Trotsky set them down in a far corner and left them there. Maybe he leafed through them from time to time. He allowed himself only a brief period for reading literature, during his afternoon rest. He always had a book with him, generally French novels, sometimes Russian books, and later an occasional American book. He was not familiar with the poetry of the surrealists.

Through his writings, I am going to try in my next book to draw a kind of intellectual portrait of Trotsky, starting from the time he first joined the revolutionary movement. One thing I will try to indicate is the intellectual difference between Lenin and Trotsky.

Concluded

Seven years with Trotsky

An interview with Jean van Heijenoort

Part 1 | Part 2

This interview with Jean van Heijenoort was first published in the 3 April 1978 issue of the French newspaper Rouge. Conducted by Rodolphe Prager, it was translated into English by Intercontinental Press/Inprecor, which at the time served as the international publication of the Fourth International – United Secretariat (USFI).

* * *

Jean van Heijenoort (1912–1986) served as Leon Trotsky’s secretary and guard from 1932 to 1939. During this time, he accompanied Trotsky throughout his exile in Turkey, France, Norway, and Mexico, developing a close working relationship with him. After Trotsky’s assassination in 1940, van Heijenoort settled in the United States, gradually distancing himself from both Marxism and active politics, and later made significant contributions to the fields of mathematics and logic. His seminal work, From Frege to Gödel: A Source Book in Mathematical Logic, is widely regarded as a foundational text in the history of logic.

In 1978, Jean van Heijenoort published his memoirs in French about his years as Leon Trotsky’s secretary and guard. The book was translated into English later that year under the title, With Trotsky in Exile: From Prinkipo to Coyoacán, presenting an account of Trotsky’s life in exile and the events of that period from van Heijenoort’s perspective. The Turkish translation of the book was published in 1999 by Özne Yayınları. (Jean van Heijenoort; Büyükada’dan Meksika’ya Troçki’yle Sürgünde, trans. Cengiz Alğan, Özne Yayınları, Istanbul, February 1999.)

* * *

When I first arrived in Prinkipo I felt like a person without a country, a little bit bewildered, plunked down in a totally new environment with responsibilities I had never had before.

My work was very intense in those days. Besides the secretarial work and the translations, it involved dealing with the local authorities, taking care of domestic chores, and paying constant attention to security. Organizing the day-watch took a lot of time, and the night-watch even more.

Trotsky's stays in France (1933-35) and Norway (1935-36) were quite eventful. There was a lot of coming and going, there was the risk involved, and there were delicate relations with authorities subjected to hysterical campaigns by both the Stalinists and the ultraright.

But daily life in Mexico was very different. We had many contacts with Mexicans from the most varied walks of life. Diego Rivera put us in contact with a number of artists and poets, and others introduced us to high officials, journalists, and so forth. In addition, there were frequent visits from American revolutionists. From the leaders of the Socialist Workers Party, of course, but also from ordinary members and Trotskyist sympathizers. In cars jammed full they would come from Chicago, Los Angeles or elsewhere, armed with a letter of introduction from the SWP Political Committee. The atmosphere was entirely different from Prinkipo where the three or four of us lived in isolation.

In Mexico a new relationship developed between Trotsky and myself. During those long rainy Mexican nights at Coyoacdn I was alone with him and Natalia. This led to a certain intimacy. Actually in my book I don't spend enough time on the Coyoacán period. I ought to expand upon this in a later edition.

The great trials of Trotsky's life

 Zinaida Volkov (Zina) in Prinkipo (1931)

Changes occurred in Trotsky's personal life that did not affect his personality but that were noticeable to those of us who were close to him. During the first months of 1933 he suffered a series of heavy blows that affected him deeply, although they did not cause him to deviate from his political beliefs.

First there was the terrible shock of his daughter Zina's suicide in Berlin. He shut himself in his room with Natalia for several days. When he came out his face was ravaged with sorrow, with deep furrows in his cheeks.

Two weeks later Hitler came to power in Germany. Around the same time, we lost contact with the Soviet oppositionists Trotsky knew personally who had been deported to Siberia. We had been able to maintain correspondence with them through the years 1930-32. The sudden break in communications affected Trotsky deeply.

But things seemed to be going a bit better when Trotsky first arrived in Royan at the end of July 1933. During August he was visited by many Trotskyists from Paris whom he had not known before. He began discussions with the British Independent Labour Party and the German Socialist Workers Party (SAP), two centrist parties. He was full of energy. He seemed to be happy.

But a letter from Trotsky to Natalia in September indicates a certain disappointment; in it Trotsky said that perhaps they made a mistake in leaving Turkey.

In Mexico Trotsky received the horrible news of the murder in Paris of his son and collaborator Leon Sedov. There was a replay of the scene that had followed the death of Zina. I was the only one who was with them during both tragedies. Trotsky shut himself away for four or five days.

To be continued

Çeviri:

Bronştayn Ailesi'nin trajedisi

Alain Brossat, 1990

Trotskiy, Paris'te kızı Zinaida ile birlikte (1915)

Kızıl Ordu'nun kurucusu sürgüne gönderildikten sonra Bronştayn ailesine mensup olmak kolay bir şey değildi. Hayatta kalanlar, 1988 yılında Moskova'da bir araya geldiklerinde bedenlerinde yüzyılın felaketinin izlerini taşıyordu.

Aralık 1988'de Trotskiy’in torunu Esteban (Sieva) Volkov, Moskova’da kız kardeşi Aleksandra ve yeğeni Olga ile buluştu. Kanser hastası olan Aleksandra, bu buluşmadan birkaç hafta sonra hayatını kaybetti. [*] 1933’te sürgündeyken intihar eden Zinaida Volkov’un çocukları Sieva ve Aleksandra, Trotskiy’in sürgüne gönderilmesinden sonra birbirlerinden ayrıldıklarında henüz çocuk yaştaydılar.

Bu buluşma, her ne kadar bir tür geç kalmış bir telafi olsa da insanın ağzında acı bir tat bırakıyordu. Tüm bunlar, Pierre Broué’nin çabaları ve hem Meksikalı bir ressam hem de Sieva’nın arkadaşı olan Victor Serge’in oğlunun girişimleri sayesinde gerçekleşti.

Sieva, vizesini almak için uzun süre beklemişti [**] ve kız kardeşiyle buluştuğunda onun ölmek üzere olduğunu biliyordu. Konuştukları ortak bir dil yoktu ve bu beklenmedik aile toplantısında duygularını jestler, hediyeler, fotoğraflar ya da bir çevirmenin yardımıyla ifade ettiler. Her biri, amansız bir kader tarafından kovalanan Bronştayn ailesinin trajedisinin iki farklı yüzünü kendi tarzında temsil ediyordu.

SSCB'de yaşamakta olan Aleksandra, Kızıl Ordu'nun kurucusuyla olan ilişkisinin bedelini uzun yıllara yayılan sürgünlerle ödemişti ve kendi kökleri, 80'li yılların sonuna kadar hem kendisi hem de yakınları için bedeli kan ve gözyaşıyla ödenmiş olan dehşet verici bir aile sırrı olarak kaldı.

Sieva’ya gelince, anadilinden ve doğduğu ülkeden koparılmıştı, büyükbabasının Stalin’in gizli servisi tarafından acımasızca takip edilip öldürülüşüne istemeden de olsa tanıklık etmişti ve bu olay, onun için travmatik bir anıya dönüştüğünden sürekli olarak bundan söz etmekteydi. Sonunda gerçek bir Meksikalı haline geldiyse de bu, bir nevi lanetli hale gelmiş olan “Rus yarısını” kaybetme pahasına olmuştu. Rusçayı unutmuştu – tuhaf bir şekilde dedesiyle Fransızca konuşuyordu- ve 1988-89 kışında Moskova sokaklarındaki perestroyka ajitasyonuna ve başkentteki dükkanların yoksulluğuna şaşırarak ve hatta hayretler içinde kalarak tanık oldu.

Ancak, Memorial Hareketi tarafından düzenlenen “Vicdan Haftası” sergisini habersiz ziyaret ettiği sırada, organizatörlerce adeta yakalanıp alıkonulması ve yüzlerce ziyaretçi ile hareketin sempatizanlarından oluşan hıncahınç dolu bir salona büyük bir saygıyla takdim edilmesi son derece duygusal ve unutulmaz bir andı.

Gergin bir sessizlik içinde büyükbabasının öldürüldüğü koşulları bir kez daha anlattı. Ama söz Ramon Mercader'in kaderine ve Meksika hapishanesinde geçirdiği yılların ardından Moskova'da kendisine verilen nişanlara geldiğinde, sanki bir apse patlamış gibi oldu ve salonda tiksinti ve utanç dolu bir uğultu yükseldi: "Böyle bir şey mümkün mü? Bunu gerçekten biz mi yaptık!" Ardından, tüm Sovyet toplantılarında olduğu gibi, kendisine özenle katlanmış kâğıtlara yazılmış sayısız soru iletildi: tesadüfen bir araya gelmiş ve SSCB’nin 80’li yılların sonlarında geçmekte olduğu kolektif tarihsel psiko-analiz sürecinin etkisi altındaki bu dinleyici kitlesi, Sieva'nın yansıttığı lanetli tarih parçasından kendini bir türlü koparamıyor gibiydi.

Tarihin acımasızlığı, 1958'de doğmuş olan yeğeni Olga üzerinde ise bambaşka bir biçimde hüküm sürüyordu. O zamana kadar ‘kötü’ kökeni, onun gözünde yalnızca annesine pahalıya mal olduğunu çok iyi bildiği, kaderin bir armağanıydı. Bu küçük ‘farklılık,’ onun Rusya'nın başkentindeki herhangi bir genç çalışan annenin sıradan, yani kıtlıklar, uzun kuyruklar, barınma ve ulaşım gibi gündelik zorluklarla dolu bir yaşamı sürdürmesine engel olmamıştı.

“Amerika’daki amcası” Sieva’nın gelişiyle Olga ilk kez Batılılarla tanıştı, Marlboro sigarası içti ve Yuri Afanassiev ile Bernard Guetta gibi tanınmış kişilerle birlikte bir kooperatif restoranında (Sovyet standartlarına göre) ihtişamlı bir yemek yedi. Bu ortamda, tarih ona itibarını iade etmiş ve bir zamanlar sıkıntı kaynağı olan akrabalık bağı artık bir avantaja dönüşerek onu yeniden tanımlamış oldu. Dinledi, konuştu ve Trotskiy’in büyük torunu olarak tanınmaya istekli olduğunu açıkça ortaya koydu.

Ancak geçmişiyle olan bağları tam anlamıyla kopmuştu. Kendisine, İhtiyar’ın fikirlerini onaylıyor musunuz ya da onlara sempati duyuyor musunuz diye sorulduğunda, “Nereden bileyim ki? Yazdıklarının tek bir kelimesini bile okumadım!” yanıtını verdi. Peki, okuyacak mıydı? Elbette, ama ancak Rusça olarak yayımlandıklarında… Fakat bunun olmasını beklerken, işe büyük büyük dedesinin haklarını tam anlamıyla iade etmek ve ona Sovyet vatandaşlığını iade etmekle başlayabilirlerdi.

Olga için sonuçları annesine kıyasla daha az trajik olsa da onun durumunda ampütasyon tam anlamıyla gerçekleşmişti: genç ve 'sıradan' bir Sovyet kadını olan Olga, koşulların zorlamasıyla kendisine aktarılmış olan birkaç aile anısı dışında, dünya kültüründen ve kendi geçmişinden neredeyse tamamen kopuk bir yaşam sürdürmüştü...

Bronştayn ailesinin soy ağacı, esas olarak XX. yüzyılın kıyametlerinin yol açtığı kasvetli trajedilerin yalın bir imgesi olarak okunabilir: yüzyılın tüm büyük felaketleri, aile fertlerinin bedenlerine, dört bir yana dağılmış diasporalarına ve yaşadıkları savrulmalara adeta kazınmıştı.

[*] Doğrusu “birkaç hafta” değil, “birkaç ay” olacak. Bu blogda ABD’deki Socialist Action grubunun önderlerinden Alan Benjamin’in Esteban Volkov’la Aralık 1998’de yaptığı söyleşinin Türkçe çevirisini 2 Ocak 2025 tarihinde yayımladık. Söyleşiyi 1989 yılında ABD’de yayımlanmış olan Gorbachev's U.S.S.R.: Is Stalinism Dead? başlıklı derlemeden aldık. Kitabın editörü Carl Finamore, Volkov’la yapılan söyleşiye şu notu düşmüş: “Saşa, Sieva’nın Sovyetler Birliği’ne geri dönmesinden üç ay sonra, 10 Mart 1989’da öldü.” (k.ü.).

[**] Bu bilgi doğru değil. Volkov aynı söyleşide Benjamin’e vizesini üç gün içinde aldığını söylüyor (k.ü.).

Kaynak: Bu makale, Trotskiy'in ölümünün 50. yıldönümü sebebiyle 1990 yılında Fransa'da yayımlanan Rouge dergisinin özel sayısından alınmıştır. Makalenin İngilizce çevirisi Ted Crawford tarafından yapılmıştır.