The fate of the leaders of 1917

On 19 March 1938, on the eve of the founding of the Fourth International (September 1938), the Trotskyists who had established the Socialist Workers Party (SWP) in the United States published, on the front page of their organ Socialist Appeal, the following table entitled “Lenin’s General Staff of 1917”.

At the time the table was published, the third major show trial of the Moscow proceedings-also known as the “Trial of the Twenty-One”- had just concluded. This trial, said to have targeted the “Bloc of Rightists and Trotskyists”, brought a number of prominent figures before the court: Bukharin, the former president of the Communist International; Rykov, a one-time prime minister; Rakovsky; Krestinsky; and Yagoda, the former head of the NKVD prior to Yezhov. [*]

During the Stalinist terror years of 1936-1938 -the “Great Purge”- almost all of the leaders of the October Revolution, save for those who had died at a relatively young age of natural causes, were eliminated in the course of the fabricated Moscow Trials. Meanwhile, hundreds of thousands of Soviet citizens and foreign communists were sentenced to execution or long prison terms behind closed doors, following so-called trials that lasted no more than five to ten minutes. Beyond the “visible” proceedings, involving well-known figures and reported in the press, it was clear that a vast wave of terror was sweeping across the country; yet no one had any precise sense of its true scale.

In the bureaucratic police state constructed under Stalin’s leadership, obtaining reliable information about what was taking place was so difficult that the fate of some of the prominent figures listed in the table was still uncertain at that time.

For example:

• In the table, Milyutin is marked as “missing”; yet he had already been shot in 1937.
• Under Berzin’s photograph -who had been strangled to death by the NKVD in 1935- there appears a question mark indicating that his fate was unknown.
• Similarly, Lomov, who was executed in 1938, is accompanied by a question mark meaning “fate unknown”.
• Bubnov is listed as “disappeared”; yet at the time the table was published, he was in prison.
• Beneath Kollontai’s photograph, the caption reads “Missing?”, which most likely conveyed the suspicion that she might have been eliminated by the regime. In fact, it would later become clear that she was alive, and she would die of a heart attack in 1952.
• Muranov and Stassova are also described as “disappeared” in the table, as no information about them was available at the time. Yet both survived the “Great Purge”. Although Stassova was investigated, she was acquitted in 1938. Both eventually died of natural causes, in 1959 and 1966 respectively.

Despite all its shortcomings, the table prepared by Socialist Appeal presented an exceedingly bleak picture. (It still does today.) Yet within just a few years, this dark tableau would become even grimmer:

• Sokolnikov, who was in prison, died there in 1939.
• Bubnov, likewise imprisoned, died in 1940.
• Trotsky, living in exile in Mexico City, was assassinated in 1940 by a Stalinist agent.

One of the most comprehensive online digital archives devoted to Marxist thought and socialist movements, the Marxists Internet Archive (MIA) later updated and revised the table originally prepared by Socialist Appeal in 1938, correcting its omissions and reorganising it.

While the table in Socialist Appeal comprised 24 individuals, the final version prepared by the MIA includes 26 members of the Central Committee. In this way, the fate of those who sat on the Committee in the year of the October Revolution can be seen much more clearly:

• Of the 1917 Central Committee -which included Lenin and, notoriously, Stalin, the gravedigger of the revolution- nine members died from causes not directly political, such as old age, illness, or a train accident. (The MIA marked those who died in the 1920s in yellow [5 persons], and those who died in the 1950s or later in green [4 persons].)
• Three members perished in the Civil War (1918-21). [Marked in purple.]
• Nine members were executed by firing squad. [Marked in red.]
• One member was killed by strangulation. [Marked in red.]
• One member (Trotsky) was sent into exile and subsequently assassinated. [Marked in red.]
• Two members died in prison. [Marked in red.]
• One member committed suicide. [Marked in purple.]

This table vividly and graphically demonstrates how the bureaucracy under Stalin, in the course of seizing control of the Bolshevik Party and the state apparatus, systematically eliminated the leadership of the October Revolution.

The most revolutionary proletarian party history has ever known could be turned into the party of the bureaucracy only through a massacre of this kind.

The message conveyed by the table is unmistakable: Stalinism was not the continuation of the October Revolution but a systematic and profoundly bloody counter-revolution directed against it.

[*] In the first major trial of August 1936, sixteen individuals were prosecuted on charges of belonging to the “Trotskyist-Kamenevite-Zinovievite Left Counter-Revolutionary Bloc”. The two most prominent defendants were Grigory Zinoviev and Lev Kamenev. In the second major trial, held in January 1937, a further seventeen people accused of membership of the “Anti-Soviet Trotskyist Centre” were brought before the court. Among the most notable defendants in this case were Karl Radek, Yuri Pyatakov and Grigory Sokolnikov.

1917’nin önderlerinin akıbeti

19 Mart 1938’de, Dördüncü Enternasyonal’in kuruluşunun (Eylül 1938) arifesinde, ABD’de Sosyalist İşçi Partisi’ni (SWP) kurmuş olan Trotskistler, o tarihteki yayın organları Socialist Appeal’in birinci sayfasında aşağıdaki “Lenin’in 1917’deki Kurmay Heyeti” başlıklı tabloyu yayımladılar.

Tablo yayımlandığında, göstermelik Moskova Yargılamalarının -“Yirmi Birler Davası” olarak da bilinen- üçüncü büyük davası yeni sonuçlanmıştı. “Sağcılar ve Trotskistler Bloku”nu hedef aldığı söylenen bu davada Komünist Enternasyonal’in eski başkanı Buharin, bir zamanların başbakanı Rikov, Rakovskiy, Krestinskiy ve Yejov’dan önceki NKVD şefi Yagoda gibi önemli isimler yargılanmıştı.[*]

1936-1938 arasındaki Stalinist terör yıllarında (“Büyük Temizlik”), Ekim Devrimi’nin önderlerinin -erken yaşlarda doğal sebeplerle hayatını yitirenler hariç- neredeyse tamamı düzmece Moskova Duruşmaları eşliğinde tasfiye edilirken; yüz binlerce Sovyet yurttaşı ve yabancı komünist de kapalı kapılar ardında 5-10 dakika süren sözde duruşmaların ardından idama ya da uzun hapis cezalarına çarptırılıyordu. Tanınmış isimlerin yer aldığı ve basında aktarılan “görünür” davaların ötesinde ülkede devasa bir terör dalgasının esmekte olduğu hissediliyordu; fakat bu dalganın gerçek boyutları hakkında hiç kimsenin kesin bir fikri yoktu.

Stalin’in önderliğinde inşa edilen bürokratik polis devletinde olup bitenlere dair güvenilir bilgi edinmek o kadar zordu ki, tabloda yer alan bazı tanınmış kişilerin kaderi o sırada hâlâ belirsizdi.

Örneğin:

• Tabloda Milyutin için “kayıp” deniliyor; oysa Milyutin 1937’de çoktan kurşuna dizilmişti.
• 1935 yılında NKVD tarafından boğularak öldürülmüş olan Berzin’in fotoğrafının altında akıbetinin bilinmediğini gösteren bir soru işareti bulunuyor.
• Benzer şekilde, 1938’de kurşuna dizilmiş olan Lomov için de “akıbeti bilinmiyor” anlamına gelen bir soru işareti konulmuş.
• Bubnov için “kaybolduğu” belirtilmiş; oysa tablonun yayımlandığı sırada Bubnov hapisteydi.
• Kollontay’ın fotoğrafının altında “Kayıp?” ibaresi yer alıyor; bu muhtemelen “rejim tarafından ortadan kaldırılmış olabilir” şüphesini dile getiriyor. Oysa ilerleyen yıllarda hayatta olduğu anlaşılacak ve Kollontay 1952’de kalp krizinden ölecektir.
• Muranov ve Stassova’nın fotoğraflarının altında da o yıllarda haklarında bilgi alınamadığı için “kayıp” oldukları yazıyor. Oysa her ikisi de “Büyük Temizlik”ten sağ çıkmayı başardı. Stassova soruşturmaya alınmış olsa da 1938’de aklandı. Her iki isim de doğal sebeplerle, sırasıyla 1959 ve 1966 yıllarında hayatlarını kaybettiler.

Bütün bu eksikliklerine rağmen Socialist Appeal tarafından hazırlanan tablo, son derece iç karartıcı bir manzara ortaya koyuyordu. (Bugün de hâlâ öyle.) Ne var ki birkaç yıl içinde bu karanlık tablo daha da ağırlaşacaktı:

• Hapiste bulunan Sokolnikov, 1939’da cezaevinde öldü.
• Hapiste bulunan Bubnov ise 1940’ta hayatını kaybetti.
• Trotskiy, 1940 yılında sürgünde yaşadığı Meksiko’da Stalinist bir ajan tarafından öldürüldü.

Marksist düşünce ve sosyalist hareketler üzerine kurulmuş çevrimiçi en kapsamlı dijital arşivlerden biri olan Marxists Internet Archive (MIA), Socialist Appeal’in 1938’de hazırladığı tabloyu yıllar sonra güncelleştirerek eksiklerini giderdi ve yeniden düzenledi.

Socialist Appeal’in tablosu 24 kişiden oluşurken, MIA’nın hazırladığı nihai tabloda 26 Merkez Komitesi üyesi yer alıyor. Böylece, Ekim Devrimi’nin yapıldığı yıl Merkez Komitesi’nde bulunanların kaderi çok daha net bir biçimde görülebiliyor:

• 1917’deki Merkez Komitesi’nin -Lenin’in yanı sıra, devrimin mezar kazıcısı Stalin’in de aralarında yer aldığı- 9 üyesi, yaşlılık, hastalık, tren kazası vb. doğrudan siyasî olmayan nedenlerle hayatını kaybetti. (MIA, 1920’li yıllarda ölenleri sarı [5 kişi], 1950’li yıllar ve sonrasında ölenleri yeşille [4 kişi] işaretlemiş.) 
• 3 üye, İç Savaş’ta (1918-21) can verdi. [Morla işaretli.]
• 9 üye, kurşuna dizildi. [Kırmızıyla işaretli.]
• 1 üye, boğularak öldürüldü. [Kırmızıyla işaretli.]
• 1 üye (Trotskiy), sürgüne yollandı ve ardından suikast yoluyla ortadan kaldırıldı. [Kırmızıyla işaretli.]
• 2 üye, hapiste öldü. [Kırmızıyla işaretli.]
• 1 üye ise intihar etti. [Morla işaretli.]

Bu tablo, Stalin'in önderliğindeki bürokrasinin Bolşevik Partisi’ni ve devlet iktidarını ele geçirirken Ekim Devrimi’nin önderliğini nasıl sistemli biçimde ortadan kaldırdığını görsel olarak ve çarpıcı bir biçimde ortaya koyuyor.

Tarihin bugüne kadar gördüğü en devrimci proletarya partisi, ancak böyle bir katliam sonucunda bürokrasinin partisi hâline getirilebildi.

Tablonun verdiği mesaj çok açıktır: Stalinizm, Ekim Devrimi’nin devamı değil; ona karşı girişilmiş sistemli ve son derece kanlı bir karşı-devrim hareketidir.

[*] Ağustos 1936’daki birinci büyük davada, “Trotskist-Kamenevist-Zinovyevist Sol-Karşıdevrimci Blok”a üye olmakla suçlanan 16 kişi yargılandı. Davanın en ünlü iki sanığı Grigory Zinovyev ve Lev Kamenev’di. Ocak 1937’de görülen ikinci büyük davada ise, “Sovyet Aleyhtarı Trotskist Merkez”e mensup olduğu iddia edilen 17 kişi daha yargıç önüne çıkarıldı. Bu davanın en tanınmış sanıkları arasında Karl Radek, Yuri Pyatakov ve Grigory Sokolnikov bulunuyordu.

Who were the true leaders of the October Revolution?

Albert Rhys Williams as witness

Albert Rhys Williams

American journalist Albert Rhys Williams (1883-1962) is among the most distinctive first-hand witnesses to the October Revolution. A North American trade unionist, journalist, and Protestant clergyman, Williams was also a close friend of John Reed and one of the few Western journalists who had the opportunity to meet Lenin and speak with him frequently.

Between 1900 and 1904, while studying at Marietta University in Ohio, Williams not only ran the university newspaper but also set about organising retail workers. From 1904 to 1907, whilst a student at the Hartford Theological Seminary, he wrote columns for the Hartford Evening Post addressing workers’ problems. After graduating and receiving his preaching licence, he spent the summer of 1907 working at the Presbyterian Church on Spring Street in New York, where he met Norman Thomas, who would later become the Socialist Party of America’s presidential candidate.

He then studied on a scholarship at the University of Cambridge and the University of Marburg (1907-1909). During this period, he established contacts within Labour Party circles in Britain and engaged directly with socialist ideas and the workers’ movement. Upon returning to the United States, he worked on the 1908 presidential campaign of the socialist Eugene Debs.

Between 1908 and 1914, Williams served as the minister of the Maverick Congregational Church in East Boston. He turned his pulpit into a platform for urging action to improve social conditions and supported the striking workers of the 1912 Lawrence Textile Strike by collecting donations from his congregation. In 1914, on the eve of the First World War, he took a leave of absence from his post and travelled to Europe, where he worked as a correspondent for Outlook magazine.

In 1917, in the midst of the war, the October Revolution broke out. It marked a major turning point in Williams’s life. Commissioned by the New York Post, he travelled to Petrograd to observe the revolution first-hand. That summer, he travelled across Russia, speaking with peasants, workers, soldiers and intellectuals, and taking the pulse of the revolution. When he returned to Petrograd in the autumn, he was reunited with John Reed and Louise Bryant. Together, they lived through the October Revolution, a defining moment in modern history. The acquaintance Williams formed with Lenin during this period left a lasting impression on him; he described Lenin as “the most civilised and humane person I have ever known.”

Born of these exceptional experiences, Through the Russian Revolution was published in 1921. [*] Unlike the countless studies on the revolution written in later years, Williams’s book is a first-hand account produced in the immediate aftermath of the events, while their imprint was still vivid. The reader feels as though they are walking the streets of Petrograd alongside him; throughout the book, one senses the revolution’s noise, hope, tension and turmoil.

This is precisely why the work is regarded as a “classic”. Williams depicts every detail of the revolution in strikingly vivid prose -from the debates at Smolny to the demonstrations in the streets, from his conversations with revolutionary leaders to the mood of ordinary people. He portrays Lenin and Trotsky, the two foremost leaders of the October Revolution, without glorifying them, eschewing clichés and presenting them in their genuine, human dimensions. His observations on Trotsky in particular offer a clear and honest perspective, long before the distortions manufactured during the Stalinist era.

Tariq Ali, in a selection he compiled for The Guardian on the centenary of the October Revolution, lists Williams’s book as one of the ten best works written on the revolution and explains his choice as follows:

Williams was already in Petrograd when Reed arrived and acted as a calming tutor to his wilder and more activist colleague. His book is in some ways a more solid work, helped by several conversations with Lenin and other Bolsheviks, as well as their opponents.

Unfortunately, Through the Russian Revolution has still not been translated into Turkish. It is undoubtedly a great loss that such a powerful first-hand account -one that conveys, with sharp and perceptive observations, how the October Revolution was lived, felt, and experienced in people’s minds and emotions- has yet to reach readers in Turkey.

Dedication page of the book

As in all the articles in our series, “Who were the true leaders of the October Revolution?”, we end this brief piece with a breakdown of how many times each Bolshevik leader is mentioned in the book:

In his book, Williams mentions:

• Lenin 25 times,

• Trotsky 23 times,

• Zinoviev 3 times,

• Kamenev 2 times.

Stalin, however, is not mentioned in the book at all.

[*] Albert Rhys Williams, Through the Russian Revolution, Boni and Liverright, New York, 1921.

Ekim Devrimi’nin gerçek önderleri kimdi?

Albert Rhys Williams’ın tanıklığı

Albert Rhys Williams

Amerikalı gazeteci Albert Rhys Williams (1883-1962), Ekim Devrimi’ni içeriden izleyen ve anlatan en özgün tanıklardan biridir. Kuzey Amerikalı bir sendikalist, gazeteci ve Protestan din adamı olan Williams, aynı zamanda John Reed’in yakın dostu, Lenin’le de şahsen tanışıp sık görüşme fırsatı bulmuş nadir Batılı gazetecilerden biriydi.

Williams, 1900-1904 yılları arasında Ohio’daki Marietta Üniversitesi’nde okurken üniversite gazetesini çıkarmanın yanı sıra perakende sektörü çalışanlarını sendikalaştırma mücadelesine girişti. 1904-1907’de Hartford Theological Seminary’de öğrenim görürken Hartford Evening Post’ta işçilerin sorunlarını ele alan köşe yazıları kaleme aldı. Mezun olup vaizlik lisansı aldıktan sonra 1907 yazında New York’taki Presbyterian Church on Spring Streets’te çalıştı; burada ileride ABD Sosyalist Partisi’nin başkan adayı olacak Norman Thomas ile tanıştı.

Ardından Cambridge Üniversitesi ve Marburg Üniversitesi’nde burslu olarak okudu (1907-1909). Bu dönemde Britanya İşçi Partisi çevreleriyle temas kurdu; sosyalist fikirler ve işçi hareketleriyle doğrudan etkileşime girdi. ABD’ye döndüğünde ise 1908’de sosyalist Eugene Debs’in başkanlık kampanyasında çalıştı.

Williams, 1908-1914 arasında East Boston’daki Maverick Congregational Church’te papazlık yaptı. Vaaz kürsüsünü toplumsal koşulların iyileştirilmesi yolunda mücadele çağrısı yapan bir kürsüye dönüştürdü; 1912 Lawrence Tekstil Grevi için cemaatten bağış toplayarak grevci işçilere destek verdi. 1914’te, I. Dünya Savaşı arifesinde, görevinden izin alarak Avrupa’ya gitti ve Outlook dergisi için muhabirlik yaptı.

1917 yılında ise, savaşın orta yerinde, Ekim Devrimi patlak verdi. Bu, Williams’ın hayatında büyük bir dönüm noktası oldu. New York Post tarafından görevlendirilerek Petrograd’a, devrimi yerinde izlemeye gitti. O yaz boyunca Rusya’nın dört bir yanında dolaştı; köylülerden işçilere, askerlerden aydınlara kadar toplumun farklı kesimleriyle konuştu, devrimin nabzını tuttu. Sonbaharda Petrograd’a döndüğünde John Reed ve Louise Bryant ile yeniden bir araya geldi. Birlikte, modern tarihin dönüm noktası olan Ekim Devrimi’ni bizzat yaşadılar. Williams’ın Lenin’le burada kurduğu tanışıklık, onun üzerinde kalıcı bir etki bıraktı; Lenin’i “şimdiye kadar tanıdığım insanlar içinde en medeni ve en insani olanıydı” diye tanımladı.

Bu eşsiz deneyimlerin sonucunda ortaya çıkan Through the Russian Revolution (Rus Devriminin İçinden) 1921’de yayımlandı. [*] Devrim üzerine sonradan kaleme alınan sayısız çalışmanın aksine, Williams’ın kitabı olayların hemen ardından, henüz sıcaklığı geçmeden yazılmış bir tanıklık niteliği taşır. Okur, Petrograd sokaklarında onunla birlikte dolaşıyormuş hissine kapılır; devrimin gürültüsünü, umudunu, gerilimini ve karmaşasını kitap boyunca duyumsar.

Eserin bir “klasik” sayılmasının nedeni de budur. Williams, Smolni’deki tartışmalardan sokaktaki gösterilere, devrimci önderlerle yaptığı sohbetlerden sıradan insanların ruh hâline kadar devrimin her ayrıntısını çok canlı bir dille betimler. Ekim Devrimi’nin iki en önemli önderi olan Lenin’i ve Trotskiy’i yüceltmeden, basmakalıp ifadelerin dışına çıkarak, gerçek ve insani yönleriyle anlatır. Özellikle Trotskiy’e dair gözlemleri, daha sonra Stalinist dönemin yaratacağı tahrifatın çok öncesinde, berrak ve dürüst bir perspektif sunar.

Tarık Ali, Ekim Devrimi’nin 100. yılında The Guardian gazetesi için hazırladığı seçkide Williams’ın kitabını devrimle ilgili yazılmış en iyi 10 kitaptan biri sayıyor ve bu tercihini şu şekilde gerekçelendiriyor: 

[John] Reed Petrograd’a geldiğinde Williams zaten oradaydı ve daha atılgan, daha eylemci olan meslektaşını sakinleştiren bir akıl hocası gibi davranıyordu. Williams’ın kitabı, Lenin’le, diğer Bolşeviklerle ve onların muhalifleriyle yaptığı görüşmelerin de katkısıyla, bazı açılardan Reed’inkinden daha kapsamlı ve daha sağlam bir çalışma.

Ne yazık ki Through the Russian Revolution hâlâ Türkçeye çevrilmiş değil. Ekim Devrimi’nin nasıl yaşandığını, nasıl hissedildiğini, insanların zihinlerinden ve duygularından neler geçtiğini keskin gözlemler eşliğinde anlatan böylesine güçlü bir tanıklığın Türkiyeli okura ulaşmamış olması hiç kuşkusuz büyük bir eksiklik.

Kitabın ithaf sayfası: RUSYA'NIN DEVRİMİ SAVUNURKEN CAN VEREN İŞÇİLERİNE VE KÖYLÜLERİNE
"Azınlığın zenginliğine, iktidarına ve bilgisine karşı bir savaş başlattınız ve zenginliğin, iktidarın ve bilginin evrensel olması için şanla öldünüz."

“Ekim Devrimi'nin gerçek önderleri kimdi?” serisindeki tüm yazılarımızda olduğu gibi, bu kısa yazıyı da kitapta hangi Bolşevik liderden kaç kez söz edildiğinin bir dökümünü çıkararak bitiriyoruz:

Williams bu kitabında:

• Lenin’in adını 25,

• Trotskiy’in adını 23,

• Zinovyev’in adını 3,

• Kamenev’in adını 2 kez anıyor.

Stalin’in adından ise kitapta hiç söz edilmiyor.

[*] Albert Rhys Williams, Through the Russian Revolution, Boni and Liverright, New York, 1921.

There is no October Revolution without Trotsky!

Today marks the 108th anniversary of the October Revolution.

From what I can see, Stalinist circles now confine themselves, in their messages about the revolution, to phrases such as “the Bolsheviks under Lenin’s leadership”. They no longer dare to openly push the falsehood that Stalin led the revolution alongside Lenin.

Instead, they make a systematic effort to render Trotsky’s decisive role in the October Revolution invisible. They add to their messages the artistically banal canvases of Stalinist, so-called “socialist realist” painters, in an attempt to give their claims an “aesthetic” veneer of legitimacy. In doing so, they try once again to reproduce the great Stalinist falsehood about the October Revolution, albeit in a more veiled and faint-hearted fashion.

Yet just as the truth did not change in the years when the machinery of falsehood was working at its most ruthless and powerful, it has not changed in the face of today’s comparatively timid Stalinist propaganda either: Trotsky, together with Lenin, was one of the two great leaders of the October Revolution! (See: Who were the true leaders of the October Revolution?)

While today’s Stalinists try to erase Trotsky’s role in the October Revolution through silence, they are walking in the footsteps of those who once doctored photographs to efface historical truth.

The October Revolution and the rise of the proletariat to power did not permit the full realisation of the social transformation envisaged by the socialist programme within a single country, particularly one encircled by the devastation of world war and economic collapse, and burdened by backwardness. The proletarian power established in 1917 entered, in the years that followed, a process of bureaucratic degeneration. This process increasingly took on a counter-revolutionary character, culminating in the physical liquidation of the most advanced elements of the revolution under Stalin’s repressive regime. This historical development, however, is of course a subject for separate inquiry.

On the anniversary of the revolution, it is time to look back at that brief moment in history when the idea that “the earth might truly belong to the poor” appeared as a tangible possibility, a moment that stands as historical proof that the working class could, in practice, take hold of political power.

On the 108th anniversary of the October Revolution, I salute the workers, soldiers, and sailors who took part in the storming of the Winter Palace in 1917. They were the bearers of a revolutionary tradition that ran from Spartacus’s revolt against the Roman Empire, through the German peasant uprisings, the Diggers of the English Revolution, the sans-culottes of the French Revolution, and the martyrs of the Paris Commune.

Under the leadership of Lenin and Trotsky, they were the driving force of the revolution, its true locomotives.

* * *

In closing, a small reminder: today, 7 November, is also the birthday of Leon Trotsky, one of the two great leaders of the October Revolution. (See: A birthday celebrated at Smolny, the headquarters of the October Revolution)

May both be marked with celebration!

Trotskiy’siz bir Ekim Devrimi yoktur!

Bugün Ekim Devrimi’nin 108. yıl dönümü.

Gördüğüm kadarıyla Stalinist çevreler, devrimle ilgili mesajlarında “Lenin’in önderliğindeki Bolşevikler” türünden ifadeler kullanmakla yetiniyorlar. Stalin’in Lenin’le birlikte devrime önderlik ettiği yalanını açıkça öne sürmeye artık cesaret edemiyorlar. 

Bunun yerine Trotskiy’in Ekim Devrimi’ndeki belirleyici rolünü sistemli biçimde görünmez kılmaya çalışıyorlar. Bu mesajlarına, Stalinist sözde “sosyalist gerçekçi” ressamların sanatsal açıdan son derece banal tablolarını ekleyerek "estetik" bir meşruiyet görüntüsü katmaya uğraşıyorlar. Böylece Ekim Devrimi'ne ilişkin büyük Stalinist yalanı, biraz daha örtük ve utangaç bir biçimde de olsa yeniden üretmeye çabalıyorlar.

Ne var ki, yalan makinesinin en acımasız ve güçlü biçimde çalıştığı yıllarda gerçekler nasıl değişmediyse, bugünün görece çekingen Stalinist propagandası karşısında da değişmiş değildir: Trotskiy, Lenin’le birlikte Ekim Devrimi’nin iki büyük önderinden biridir! (Bkz.: Ekim Devrimi'nin gerçek önderleri kimdi?)

Günümüzün Stalinistleri Ekim Devrimi’nde Trotskiy’in rolünü sessizlikle silmeye çalışırken, dün fotoğrafları tahrif ederek tarihsel gerçekleri yok etmeye çalışanların izinden gidiyor.

Ekim Devrimi ile proletaryanın iktidara gelişi, sosyalist programın öngördüğü toplumsal dönüşümün tek bir ülkede, üstelik dünya savaşının yıkımı ve ekonomik çöküş tarafından kuşatılmış geri bir ülkede, tam anlamıyla gerçekleştirilebilmesine izin vermedi. 1917’de kurulan proletarya iktidarı sonraki yıllarda bürokratik bir yozlaşma sürecine girdi ve bu süreç giderek karşı devrimci bir karakter kazanarak devrimin en ileri unsurlarının Stalin’in baskıcı rejimi tarafından fiziksel olarak tasfiye edilmesine vardı. Ancak bu tarihsel süreç kuşkusuz ayrı bir incelemenin konusudur.

Bugün, devrimin yıl dönümünde, tarihte kısa bir an için “yeryüzünün gerçekten yoksulların olabileceği” düşüncesinin somut bir olasılık olarak belirdiği o döneme, işçi sınıfının siyasi iktidarı pratik olarak ele geçirebileceğini kanıtlayan tarihsel bir örnek olarak bakmanın zamanıdır.

Ekim Devrimi’nin 108. yılında, 1917’de Kışlık Saray’ın ele geçirilmesine katılan işçileri, askerleri ve denizcileri selamlıyorum. Onlar, Spartaküs’ün Roma İmparatorluğu’na karşı isyanından Alman köylü ayaklanmasına, İngiliz Devrimi’nin Digger’larından Fransız Devrimi’nin sans-culotte’larına ve Paris Komünü’nün şehitlerine uzanan devrimci geleneğin taşıyıcılarıydılar. 

Lenin ve Trotskiy’in önderliği altında devrimin devindirici gücü, gerçek lokomotifleri onlardı.

* * *

Bitirirken küçük bir hatırlatma: Bugün, 7 Kasım, aynı zamanda Ekim Devrimi’nin iki büyük önderinden biri olan Lev Trotskiy’in doğum günüdür. (Bkz.: Ekim Devrimi’nin karargâhı Smolni'de kutlanan bir doğum günü)

Her ikisi de kutlu olsun!

Who were the true leaders of the October Revolution?

Arthur Ransome as witness

Arthur Ransome (1884-1967) was one of the most versatile figures in English literature.

Although best known for his children’s books, his journalistic career -particularly his first-hand accounts of the Bolshevik Revolution in Russia- possesses exceptional historical and political significance. The three works he wrote between 1915 and 1921 -The Truth About Russia, Six Weeks in Russia in 1919, and Crisis in Russia- stand among the rare and invaluable sources that portray the revolution’s true character from several angles.

Arthur Ransome during his time in Russia, 1917

The fact that these three books by Ransome have not yet been translated into Turkish, and that his testimony remains largely absent from debates on the October Revolution, is undoubtedly a serious shortcoming.

We hope that this omission will, albeit belatedly, be remedied in the not-too-distant future.

To those who can read English, we wholeheartedly recommend these works -all freely accessible online in full- which hold historical and literary importance comparable to John Reed’s Ten Days That Shook the World.

Initially dispatched to Russia as an informal emissary of the Foreign Office -tasked with assessing events on the ground and how they might influence Britain’s imperialist war aims- Ransome was expected to gauge the intentions of the Bolshevik leadership.

Yet his first-hand observations, together with his direct encounters with the Bolshevik leaders, drew him into a profound ideological transformation.

This transformation was not merely political; it was also an ethical and intellectual stance. Ransome came to regard the October Revolution as a “creative endeavour”, choosing to resist rather than partake in the smear campaigns then rife in the West.

Ransome’s trilogy

The Truth About Russia: Written as a rejoinder to claims portraying the Bolsheviks as “German agents” in an effort to discredit them, this book underscores the legitimacy of the revolution and the depth of its popular support.

Six Weeks in Russia in 1919: A work I revisited while preparing this article, it offers Ransome’s observations from his six-week stay in Moscow. He describes the conditions of daily life in the immediate aftermath of the revolution, the functioning of the Soviet administration, and his impressions of the ongoing civil war, as well as his encounters with Bolshevik leaders.

Crisis in Russia: The final instalment in Ransome’s “October Revolution trilogy”, this book examines the economic and social crises faced by Soviet Russia in the aftermath of civil war and foreign intervention. Ransome confronts the widely accepted myths in the West with remarkable courage.

These three works serve both as historical documents and literary narratives. Ransome’s language, his keen powers of observation, and the depth of his character portrayals help readers grasp the October Revolution not only in its political and socio-economic dimensions, but also in its profoundly human aspects.

Six weeks in Russia

As noted above, Six Weeks in Russia in 1919 is a detailed account of Ransome’s six-week stay in Moscow. Alongside his meetings with Bolshevik leaders, it includes his observations on the living conditions of the people, the social and economic reforms implemented in the wake of the revolution, and his critiques of the anti-revolutionary propaganda circulating in the West. Ransome portrays the Bolsheviks -particularly the two principal figures of the October Revolution, Lenin and Trotsky- as vivid and human personalities.

In the book, he describes the October Revolution as “the boldest page in history” and emphasises that the Bolsheviks fought “with clean shields”.

To conclude, as we have done throughout the series “Who were the true leaders of the October Revolution?”, let us once again provide a breakdown of how often each Bolshevik leader is mentioned in the book.

In Six Weeks in Russia in 1919, Ransome refers to:

• Lenin - 42 times
• Kamenev - 22 times
• Trotsky - 12 times
• Bukharin - 11 times
• Zinoviev - 5 times

Strikingly, Stalin’s name does not appear at all.

This is by no means a surprising fact.

Contrary to the Stalinist myth -constructed step by step from the mid-1920s onwards and built entirely on distortions and falsehoods- Stalin remained, even by 1919, two years after the revolution, a secondary figure within the Bolshevik leadership. As Suhanov famously put it, during the October Revolution Stalin was little more than a “grey blur”.

Ekim Devrimi’nin gerçek önderleri kimdi?

Arthur Ransome’ın tanıklığı

Arthur Ransome (1884-1967), İngiliz edebiyatının çok yönlü figürlerinden biridir. 

Çocuk kitaplarıyla tanınıyor olsa da onun gazetecilik kariyeri ve özellikle Rusya’daki Bolşevik Devrimi’ne dair tanıklıkları, tarihsel ve politik açıdan eşsiz bir değer taşır. Ransome’ın 1915-1921 yılları arasında kaleme aldığı üç eser -The Truth About Russia (Rusya Hakkındaki Gerçek), Six Weeks in Russia in 1919 (1919’da Rusya’da Altı Hafta) ve Crisis in Russia (Rusya’da Kriz)- devrimin gerçek yüzünü farklı yönleriyle aktaran nadir ve çok önemli kaynaklardandır. 

Arthur Ransome 1917'de Rusya'da

Ransome’ın bu üç kitabının bugüne kadar Türkçeye çevrilmemiş olması ve Ekim Devrimi üzerine yapılan tartışmalarda onun tanıklığından faydalanılmıyor oluşu, hiç kuşkusuz büyük bir eksikliktir.

Umarız bu eksiklik, çok ciddi bir gecikmeyle de olsa, fazla uzun olmayan bir vadede giderilir.

İngilizce okuyabilenlere, internet üzerinden tam metinlerine ücretsiz olarak ulaşılabilen ve John Reed’in Dünyayı Sarsan On Gün (Ten Days That Shook the World) adlı eseriyle karşılaştırılabilecek düzeyde tarihsel ve edebi öneme sahip bu kitapları mutlaka okumalarını öneririz.

Başlangıçta Rusya’da neler olup bittiğini ve bunun Britanya’nın emperyalist savaş planlarını nasıl etkileyebileceğini öğrenmek isteyen Dışişleri Bakanlığı’nın dolaylı bir görevlisi olarak Rusya’ya gönderilen Ransome’dan, Bolşevik liderlerin niyetlerini anlaması bekleniyordu.

Ancak sahadaki gözlemleri ve Bolşevik önderlerle yaptığı görüşmeler, onu derin bir ideolojik dönüşüme sürükledi.

Bu dönüşüm salt politik değil, aynı zamanda etik ve entelektüel bir tercihti. Ransome, Ekim Devrimi’ni “yaratıcı bir çaba” olarak gördü ve Batı’daki karalama kampanyalarına katılmak yerine onlara karşı durmayı seçti.

Ransome’ın üçlemesi

The Truth About Russia: Bu kitap, Bolşevikleri “Alman ajanı” olmakla suçlayan ve karalamaya çalışan iddialara karşı kaleme alınmış bir savunmadır. Ransome, devrimin meşruiyetini ve sahip olduğu halk desteğini vurgular.

Six Weeks in Russia in 1919: Bu yazıyı hazırlamadan önce yeniden okuduğum eser, Ransome’ın Moskova’da geçirdiği altı haftalık döneme ait gözlemlerini içerir. Devrimin hemen sonrasındaki gündelik yaşam koşulları, Sovyet yönetiminin işleyişi ve süren iç savaşla ilgili izlenimlerinin yanı sıra Bolşevik önderlerle yaptığı temasları da aktarır.

Crisis in Russia: Ransome’ın “Ekim Devrimi üçlemesi”nin son halkası olan bu kitap, iç savaşın ve dış müdahalelerin ardından Sovyet Rusya’nın karşılaştığı ekonomik ve toplumsal krizleri ele alır. Ransome, Batı’da yaygın kabul gören efsanelere cesaretle karşı durur.

Bu üç eser hem tarihsel belge hem de edebi anlatı niteliği taşır. Ransome’ın dili, güçlü gözlem gücü ve karakter çözümlemelerindeki derinlik, okurun Ekim Devrimi’ni yalnızca politik ve sosyo-ekonomik değil, insani boyutlarıyla da kavramasına yardımcı olur.

Rusya’da altı hafta

Six Weeks in Russia in 1919, yukarıda da belirttiğimiz gibi, Ransome’ın Moskova’da geçirdiği altı haftalık dönemin ayrıntılı bir anlatımıdır. Bolşevik liderlerle yaptığı görüşmelerin yanı sıra halkın yaşam koşullarına ilişkin gözlemlerini, devrim sonrasında gerçekleştirilen sosyal ve ekonomik düzenlemeleri ve Batı’daki devrim karşıtı propagandaya yönelik eleştirilerini içerir. Ransome, Bolşevikleri, özellikle de Ekim Devrimi’nin iki büyük önderi olan Lenin ve Trotskiy gibi figürleri “canlı” ve “insani” yönleriyle aktarır.

Ransome, kitabında Ekim Devrimi’ni “tarihteki en cesur sayfa” olarak tanımlar ve Bolşeviklerin “temiz kalkanlarla” mücadele ettiğini vurgular.

Bitirirken, “Ekim Devrimi'nin gerçek önderleri kimdi?” serisini oluşturan tüm yazılarda yaptığımız gibi, kitapta hangi Bolşevik liderden kaç kez söz edildiğinin bir dökümünü verelim.

Ransome bu kitabında:

• Lenin’in adını 42,
• Kamenev’in adını 22,
• Trotskiy’in adını 12,
• Buharin’in adını 11,
• Zinovyev’in adını ise 5 kez anıyor.

Stalin’in adı ise kitapta hiç geçmiyor.

Bu, kesinlikle şaşırtıcı bir durum değil.

1920’li yılların ortalarından itibaren adım adım yaratılan ve tamamen çarpıtma ile yalanlara dayanan Stalinist efsanenin tersine, Ekim Devrimi sırasında -Suhanov’un ifadesiyle- “gri bir gölge”den ibaret olan Stalin, 1919 yılına gelindiğinde, devrimin üzerinden iki yıl geçmiş olmasına rağmen, hâlâ ikincil konumda yer alan bir Bolşevik lider olmayı sürdürüyordu.

Interesting book, misleading cover

Last month, I read Stalin Troçki’ye Karşı (Stalin Against Trotsky), a book published by Yapı Kredi Yayınları (YKY) in April 2025 and written by the French author Alain Frerejean.[*] Frerejean is best known for his biographical works on the history of diplomacy and war. The book, released by YKY, is based on a 2022 French documentary series of the same name; consequently, its visual narrative and dramatic structure are particularly prominent.

However, the focus of this piece is neither the book’s content nor the issues in its Turkish translation. Here, I will focus solely on the historical and editorial problems relating to the presentation of the poster used by the publisher on the book’s cover.

Wrong date, wrong source

The back cover of the book includes the following note about the image featured on the front:

Cover image: A propaganda poster in line with Stalin’s policy of “demonising” Trotsky. PEACE AND FREEDOM IN THE SOVIETS, 1920s.

This brief note contains two fundamental and serious errors regarding the poster’s origin and context. The assertion that the image is a product of Stalinist propaganda contradicts both historical fact and -as even a glance at its iconography would reveal- the visual logic of the poster itself. Moreover, the poster is not from the 1920s but from 1919, produced during the fiercest phase of the Russian Civil War. YKY has managed to fit two major errors into these two relatively short sentences.

Moreover, the image used on the book’s cover is a heavily altered -in other words, a falsified- version of the original poster.

Signs of tampering

When compared with the original, it is easy to notice that the execution order on the Kremlin wall and the necklace around Trotsky’s neck have been removed. These are alterations that lessen the ideological weight of the image.

To avoid any misunderstanding, it should be stated clearly: I do not hold YKY directly responsible for this alteration. A brief online search shows that this doctored version of the poster has been circulating for quite some time. However, the fact that the source of such an iconic, politically charged and historically well-documented image was not verified points to a serious gap in the publisher’s editorial quality control mechanisms.

The White Army's counter-revolutionary "aesthetic"

The source of this image is not the Stalinist regime but the counter-revolutionary White Army, which fought against the Bolsheviks during the Civil War years that followed the October Revolution. The poster vividly reflects the reactionary propaganda tactics employed by these forces in their struggle to strangle the nascent workers’ state at birth.

The Russian text on the poster clearly shows that the image has no connection to the Stalinist regime. The slogan at the top -“Миръ и свобода въ Совдепiи” (“Peace and Freedom in Sovdepiya”)- uses pre-reform letters from before the orthographic changes introduced by the Bolsheviks in 1918. In particular, the inclusion of characters such as “i” (izhetsa) and “ъ” (the hard sign) indicates that the poster was produced by circles that rejected this reform.

The term “Sovdepiya” (“Land of the Soviet Deputies”) was a derogatory nickname used by the White Army and other counter-revolutionary circles to refer to Soviet Russia. It implied the chaos and dictatorship allegedly brought about by the Bolsheviks.

The composition of the image is a typical example of the White Army’s fear-mongering propaganda, which played upon the most reactionary instincts of the populace. Trotsky is depicted as a red-skinned demon, a sort of King Kong figure, towering over the Kremlin wall and the Kutafya Tower. In this way, the Bolsheviks are portrayed as a demonic force that has seized the holy Russian capital.

The xenophobic depictions in the lower section are equally striking: Chinese soldiers are portrayed executing prisoners and building mounds of skulls. Historically, Chinese volunteers did serve within the ranks of the Red Army during the Civil War years; however, White Army propaganda distorted this fact to spread the lie that the Bolsheviks employed brutal “Asiatic” foreign elements against the Russian people.

The caricature of Trotsky as a red, furry demon symbolises the claim that Bolshevism was hostile to Christian morality and to the traditional values of the people. More significantly, Trotsky’s Jewish background was a central theme in White Army propaganda. In the original poster, the necklace around Trotsky’s neck -depicted as a Star of Solomon (Star of David) or a pentagram intertwined with a red star- follows traditional counter-revolutionary codes in anti-Semitic narratives portraying the Bolshevik revolution as a “Jewish conspiracy.”

In the lower right corner of the original poster, a text is affixed to the Kremlin wall: it is a fabricated execution order (ПРИКАЗ) bearing Trotsky’s signature. In it, Trotsky is referred to as “Главковерх Лев Троцкий” (Supreme Commander Leon Trotsky).

Historically, however, Trotsky served as the People’s Commissar for Military and Naval Affairs -a civilian title- between 1918 and 1925. The title “Glavkoverkh” was a military rank from the Tsarist era; it was never conferred upon Trotsky by the Bolshevik leadership, nor did he ever seek such a title. By employing this fabricated designation, the White Army sought to depict Trotsky as a ruthless military dictator and to undermine the Bolsheviks’ claims of “peace and freedom.”

Editorial weakness

In summary, YKY’s mistake is not limited to the misidentification of the poster’s origin (it was produced by the White Army, not the Stalinist regime) and its chronology (1919, not the 1920s). To make matters worse, the publisher used a version of the poster whose visual integrity had been compromised -with crucial textual and ideological elements (the execution order and the anti-Semitic necklace) removed. This clearly shows that the source image was neither carefully examined nor properly verified by YKY.

[*] Alain Frerejean, Stalin Troçki’ye Karşı, trans. Şehsuvar Aktaş, YKY, Istanbul, April 2025.

İlginç kitap, yanıltıcı kapak

Geçtiğimiz ay, Yapı Kredi Yayınları (YKY) tarafından Nisan 2025’te yayımlanan ve Fransız yazar Alain Frerejean’ın imzasını taşıyan Stalin Troçki’ye Karşı başlıklı kitabı okudum. [*] Frerejean, diplomasi ve savaş tarihi üzerine kaleme aldığı biyografik eserlerle tanınan bir yazar. YKY’nin yayımladığı bu kitap, 2022 tarihli aynı adlı Fransız belgesel dizisine dayanıyor; dolayısıyla kitapta da görsel anlatım ve dramatik yapı ön planda.

Ancak bu yazının konusu, kitabın içeriği ya da Türkçe çevirisindeki kimi sorunlar değil. Burada yalnızca yayınevinin kitabın kapağında kullandığı afişin sunumuyla ilgili tarihsel ve editöryal sorunlara odaklanacağım.

Yanlış tarih, yanlış kaynak

Kitabın arka kapağında, ön kapakta yer alan görselle ilgili şu açıklama yer alıyor:

Kapak görseli: Stalin’in Troçki’yi ‘şeytanlaştırma’ siyasetine yönelik propaganda afişi. SOVYETLER’DE BARIŞ VE ÖZGÜRLÜK, 1920’ler.

Bu kısa açıklama, afişin kökeni ve bağlamı hakkında iki temel ve ciddi hata içeriyor. Görselin Stalinist propagandanın bir ürünü olduğu iddiası hem tarihsel gerçeklerle hem de -bu gerçekler yeterince bilinmiyor olsa bile- afişin ikonografisiyle çelişiyor. Ayrıca afiş, 1920’li yıllarda değil, 1919 yılında, Rusya’daki İç Savaş’ın en hararetli döneminde üretilmiş bir propaganda malzemesidir. YKY, görece kısa bu iki cümleye, iki büyük hatayı sığdırmayı başarmış.

Üstelik kitabın kapağında kullanılan görsel, orijinal afişin önemli ölçüde müdahaleye uğramış, yani tahrif edilmiş bir versiyonudur.

Tahrifatın izleri

Özgün afişle karşılaştırıldığında, Kremlin duvarında yer alan infaz emrinin ve Trotskiy’in boynundaki kolyenin silinmiş olduğu kolayca fark ediliyor. Bunlar, görselin ideolojik yükünü hafifleten nitelikte müdahalelerdir. 

Herhangi bir yanlış anlamaya yol açmamak adına açıkça belirtmek gerekir: bu tahrifattan YKY’yi doğrudan sorumlu tutmuyorum. İnternette kısa bir araştırmayla afişin bu değiştirilmiş versiyonunun uzun süredir dolaşımda olduğu görülebilir. Ancak bu kadar ikonik, politik olarak yüklü ve tarihsel olarak belgelenmiş bir görselin kaynağının doğrulanmamış olması, yayınevinin editöryal kalite kontrol mekanizmalarında ciddi bir boşluk olduğunu gösteriyor.

Beyaz Ordu’nun karşı-devrimci “estetiği”

Görselin kaynağı Stalinist rejim değil, Ekim Devrimi’ni izleyen İç Savaş yıllarında Bolşeviklere karşı savaşan karşı-devrimci Beyaz Ordu’dur. Afiş, çiçeği burnundaki işçi iktidarını boğmak için mücadele eden bu güçlerin kullandığı gerici propaganda taktiklerini çarpıcı bir biçimde yansıtmaktadır.

Afişte kullanılan Rusça metinler, görselin Stalinist rejimle ilgisi olmadığını açıkça ortaya koyuyor. Üst kısımdaki “Миръ и свобода въ Совдепiи” (“Sovdepiya’da Barış ve Özgürlük”) sloganında, Bolşeviklerin 1918’de yürürlüğe koyduğu imla reformu öncesine ait harfler kullanılıyor. Özellikle “i” (izhetsa) ve “ъ” (sert işaret) gibi harfler, afişin bu reformu reddeden çevrelerce üretildiğini gösteriyor.

“Sovdepiya” (Sovyet Vekilleri Diyarı) ifadesi ise Beyaz Ordu ve karşı-devrimci çevreler tarafından Sovyet Rusya’ya yönelik olarak kullanılan aşağılayıcı bir takma addır. Bolşeviklerin yol açtığı iddia edilen karmaşayı ve diktatörlüğü ima eder.

Görsel kompozisyon, Beyaz Ordu’nun halkın en gerici duyarlılıklarını kaşımaya dayalı korku propagandasının tipik bir örneğidir. Trotskiy, kırmızı tenli bir iblis olarak Kremlin duvarının ve Kutafya Kulesi’nin üzerinde bir tür King Kong gibi tasvir ediliyor. Böylece Bolşevikler, kutsal Rus başkentini ele geçiren şeytani bir güç olarak sunuluyor.

Alt kısımdaki zenofobik tasvirler de dikkat çekicidir: Çinli askerler, esirleri infaz eden ve kafataslarından tepeler inşa eden figürler olarak gösteriliyor. Tarihsel olarak, İç Savaş yıllarında Kızıl Ordu saflarında Çinli gönüllüler görev yapmıştır; ancak Beyaz Ordu propagandası bu olguyu çarpıtarak, Bolşeviklerin Rus halkına karşı gaddar “Asyalı” yabancı unsurları kullandığı yönünde yalanlar üretmiştir.

Trotskiy’in kırmızı, tüylü bir şeytan figürü olarak karikatürize edilmesi ise Bolşevikliğin Hristiyan ahlakına ve halkın geleneksel değerlerine düşman olduğu iddialarını temsil ediyor. Daha da önemlisi, Trotskiy’in Yahudi kökeni, Beyaz Ordu propagandasının merkezi temasıdır. Orijinal afişte Trotskiy’in boynunda yer alan kolye, anti-semitik anlatılarda Bolşevik devrimini bir “Yahudi komplosu” olarak gösteren geleneksel karşı-devrimci kodlara uygun biçimde, kızıl yıldızla iç içe geçmiş bir Süleyman Yıldızı (Davut Yıldızı) veya pentagram şeklinde tasvir ediliyor.

Orijinal afişin sağ alt kısmında Kremlin duvarına iliştirilmiş bir metin yer alır: Bu, Trotskiy’in imzasını taşıyan (uydurma) bir infaz emridir (ПРИКАЗ). Burada Trotskiy’den “Главковерх Лев Троцкий” (Başkomutan Lev Trotskiy) olarak bahsediliyor.

Oysa tarihsel olarak Trotskiy, 1918-1925 yılları arasında Savaş ve Deniz İşleri Halk Komiseri (sivil bir unvan) olarak görev yapmıştır. “Главковерх” unvanı, Çarlık dönemine ait bir askeri rütbedir ve Bolşevik yönetimce Trotskiy’e verilmemiş ve o da hiçbir zaman böyle bir talepte bulunmamıştır. Beyaz Ordu, bu uydurulmuş unvanı kullanarak Trotskiy’i acımasız bir askeri diktatör gibi göstermeyi ve Bolşeviklerin “barış ve özgürlük” iddialarını çürütmeyi amaçlıyordu.

Editöryal zafiyet

Özetle, YKY’nin hatası yalnızca afişin kaynağını (Stalinist rejim değil, Beyaz Ordu) ve kronolojisini (1920’li yıllar değil, 1919) yanlış belirlemekle sınırlı değildir. Bu yetmezmiş gibi yayınevi, afişin kritik metinsel ve ideolojik unsurlarının (infaz emri ve anti-semitik kolye) silindiği, görsel bütünlüğü bozulmuş bir versiyonunu kullanmıştır. Bu durum, kaynak görselin YKY tarafından gereken titizlikle incelenmediğini ve doğrulanmadığını açıkça ortaya koymaktadır.

[*] Alain Frerejean, Stalin Troçki’ye Karşı, çev.: Şehsuvar Aktaş, YKY, İstanbul, Nisan 2025.

Who were the true leaders of the October Revolution?

George Lansbury as witness

George Lansbury (1859-1940) was a politician and journalist renowned as a Christian pacifist and left-wing reformist. He led the Labour Party in Britain from 1932 to 1935. [*] In 1911, he was instrumental in founding the Daily Herald newspaper and became its editor in 1913. Through the paper, he opposed the First World War and openly supported the October Revolution of 1917.

Keen to witness the socialist revolution in Russia and the events unfolding in the country at first hand, Lansbury visited Soviet Russia in early 1920, while the civil war was still raging. The trip, which lasted about 25 days, formed the basis of his book What I Saw in Russia (1920), in which he gathered his impressions from the journey. [**]

George Lansbury addressing a rally (1935)

Lansbury, who was deeply sympathetic towards the Bolshevik Revolution and its potential to serve as an example for the world's working class, conveys with sincerity in his book the excitement generated by the revolution, the collective effort for social transformation, and the aspiration to create a "new world". He particularly emphasises this collective spirit, which he observed in factories, in the streets, and at meetings.

Nevertheless, Lansbury was careful to adopt an objective stance: he also portrays frankly in the book the destruction, famine, misery, and the collapse of infrastructure brought about by the civil war and foreign intervention. Starving children in the streets, devastated cities, and the people’s struggle against extraordinary hardships are depicted without any attempt at censorship.

Lansbury particularly admired the radical change in the status of women, and the reorganisation of social life, such as in education, health, and industry. He emphasises that the revolution was not only political and economic, but was also a profound social and cultural transformation, and he draws attention to the efforts to create the "New Soviet Man".

One of the book’s most striking aspects is Lansbury’s account of his meetings with prominent Bolsheviks such as Lenin, Chicherin, Kalinin, Zinovyev, and Kollontai. [Trotsky was absent, having left the city a few days before Lansbury arrived in Moscow, which made any meeting impossible.] These interviews are of great value for providing a direct insight into the thoughts, objectives, and approaches of the Bolshevik Party leaders in the face of the era’s challenges. The interview with Lenin, in particular, stands out as one of the book’s most prominent sections.

In sum, What I Saw in Russia is a passionate, mostly optimistic, at times naive yet, overall, objective testimony to a journey into the very heart of one of the 20th century’s most significant political transformations. Lansbury records the October Revolution through the eyes of a sympathiser with the left-wing social democratic cause. [English editions of the book -the first published in 1920 and subsequent reprints- are available both commercially and online. However, this important work remains unpublished in Turkish.]

Let us turn now to the name frequency statistics, presented systematically at the end of our series titled Who were the true leaders of the October Revolution? -specifically, the data showing how often each Bolshevik leader is mentioned in the book under discussion. In Lansbury’s work, Lenin’s name appears 34 times, Trotsky’s 12, Chicherin’s 5, Zinovyev’s 3, Kamenev’s 3, Kalinin’s 2, and Kollontai’s 2. Strikingly, Stalin’s name does not appear even once among Lansbury’s observations in Russia.

[*] George Lansbury’s leadership of the Labour Party between 1932 and 1935 came to an end as a result of interventions led by the trade union bureaucracy. A Christian pacifist, Lansbury advocated unilateral disarmament at the 1933 Labour Party conference and pledged not to participate in any wars. This stance was sharply criticised by the Trades Union Congress (TUC), and under pressure from the union bureaucracy, the policy was withdrawn in 1935. Ernest Bevin, leader of the Transport and General Workers' Union, spearheaded the campaign against Lansbury. Later, as Minister of Labour in the wartime national coalition government (1940-1945), Bevin played a key role in the establishment of NATO as a military–imperialist alliance directed against the Soviet Union.

[**] George Lansbury visited Soviet Russia from February to March 1920. He published his notes on the visit in June of the same year: George Lansbury, What I Saw in Russia, Boni and Liveright, New York, 1920. (Readers of English can access digital copies and transcriptions of the book online.)

Ekim Devrimi’nin gerçek önderleri kimdi?

George Lansbury’nin tanıklığı

George Lansbury (1859 – 1940), 1932–1935 yılları arasında Britanya’daki İşçi Partisi’nin liderliğini yapmış, [*] Hıristiyan pasifist ve sol reformist kimliğiyle tanınan bir politikacı ve gazeteciydi. 1911’de Daily Herald gazetesinin kuruluşuna öncülük etti ve 1913’te editörlüğünü üstlendiği bu gazete aracılığıyla Birinci Dünya Savaşı’na karşı çıktı; 1917 Ekim Devrimi’ni de açıkça destekledi.

Rusya’daki sosyalist devrimi ve ülkede yaşananları yerinde görmek isteyen Lansbury, 1920 yılının başlarında, iç savaşın henüz sürdüğü bir dönemde Sovyet Rusya’yı ziyaret etti. Yaklaşık 25 gün süren bu gezide edindiği izlenimleri, What I Saw in Russia (1920) [Rusya’da Gördüklerim] başlıklı kitabında topladı. [**]

George Lansbury bir mitingde konuşma yaparken (1935)

Bolşevik devrimine ve onun dünya işçi sınıfına örnek olma potansiyeline büyük sempati duyan Lansbury, kitabında devrimin yarattığı heyecanı, toplumsal dönüşüm için gösterilen kolektif çabayı ve "yeni bir dünya" kurma arzusunu samimiyetle aktarır. Fabrikalarda, sokaklarda ve toplantılarda gözlemlediği bu kolektif ruh halini özellikle vurgular.

Bununla birlikte Lansbury nesnel bir tutum benimsemeye önem verir: iç savaşın ve dış müdahalenin yol açtığı yıkımı, kıtlığı, sefaleti ve altyapı çöküşünü de kitapta açıkça tasvir eder. Sokaklardaki aç çocuklar, harap olmuş şehirler ve halkın olağanüstü güçlüklerle mücadelesi, onun metninde sansürsüz bir şekilde yer alır.

Lansbury, özellikle kadınların konumundaki radikal değişimi ve eğitim, sağlık, sanayi gibi alanlarda toplumsal yaşamın yeniden örgütlenmesine hayranlık duyar. Devrimin yalnızca siyasi ve ekonomik değil, aynı zamanda köklü bir sosyal ve kültürel dönüşüm olduğunu vurgular; “yeni Sovyet insanı”nın yaratılma çabalarına dikkat çeker.

Kitabın en çarpıcı yönlerinden biri, Lansbury’nin Lenin, Çiçerin, Kalinin, Zinovyev ve Kollontay gibi önde gelen Bolşeviklerle yaptığı görüşmelere yer vermesidir. [Trotskiy, Lansbury Moskova’ya ulaşmadan birkaç gün önce şehirden ayrıldığı için, görüşmeleri mümkün olmaz.] Bu görüşmeler, Bolşevik Parti liderlerinin düşüncelerini, hedeflerini ve dönemin zorlukları karşısındaki yaklaşımlarını doğrudan aktarması açısından büyük değer taşır. Özellikle Lenin’le yapılan görüşme, kitabın en öne çıkan bölümlerinden biridir.

Özetle What I Saw in Russia, 20. yüzyılın en önemli siyasi dönüşümlerinden birinin tam kalbine yapılmış bir yolculuğun tutkulu, çoğunlukla iyimser, hatta yer yer naif ama genel olarak nesnel bir tanıklığıdır. Lansbury, Ekim Devrimi’ni sol-sosyal demokrat bir sempatizanın gözünden kayda geçirir. [Kitabın İngilizce baskıları (1920’deki ilk baskısı ve sonraki yıllarda yapılmış olan baskılar) piyasada ve internette bulunabiliyor. Ne var ki bu önemli eserin Türkçe çevirisi henüz yayımlanmış değil.]

Gelelim, Ekim Devrimi’nin gerçek önderleri kimdi? başlıklı dizimizin sonunda sistemli bir biçimde yer verdiğimiz isim istatistiklerine; yani, ele alınan kitapta hangi Bolşevik liderin adından kaç kez söz edildiğini gösteren verilere. Lansbury’nin kitabında Lenin’in adı 34, Trotskiy’in adı 12, Çiçerin’in adı 5, Zinovyev’in adı 3, Kamenev’in adı 3, Kalinin’in adı 2 ve Kollontay’ın adı 2 kez geçiyor. Stalin’in adı ise Lansbury'nin Rusya’da gördükleri arasında bir kez olsun zikredilmiyor.

[*] George Lansbury’nin 1932–1935 yılları arasındaki İşçi Partisi liderliği, sendika bürokrasisinin müdahaleleriyle sona erdi. Hıristiyan pasifisti olan Lansbury, 1933 İşçi Partisi konferansında tek taraflı silahsızlanmayı savundu ve savaşlara katılmama taahhüdünde bulundu. Bu tutumu, Sendikalar Kongresi (TUC) tarafından sert biçimde eleştirildi ve 1935’te sendika bürokrasisinin baskısıyla bu politika geri çekildi. Özellikle Taşımacılık ve Genel İşçiler Sendikası lideri Ernest Bevin, Lansbury’ye karşı yürütülen kampanyanın öncülüğünü yaptı. Bevin, daha sonra 1940–1945 yılları arasında savaş dönemi ulusal birlik hükümetinde Çalışma Bakanı oldu ve savaş sonrasında NATO’nun Sovyetler Birliği’ne karşı askeri-emperyalist bir ittifak olarak kurulmasında kilit rol oynadı.

[**] George Lansbury Sovyet Rusya’yı Şubat ve Mart 1920 arasında ziyaret etti. Ziyaretine ilişkin notlarını aynı yılın Haziran ayında yayımladı: George Lansbury, What I Saw in Russia, Boni and Liveright, New York, 1920. (İngilizce okuyabilenler için kitabın dijital kopyalarına ve transkripsiyonlarına çevrimiçi ortamda erişmek mümkün.)

Who were the true leaders of the October Revolution?

The Communist Party of Great Britain as witness

Title of the Article: Four Years - The Story of the Russian Revolution

Authors: T. A. Jackson and R. W. Postgate

Published in: The Communist

Date of Publication: 5 November 1921

Published by: Communist Party of Great Britain (CPGB)

Source: Marxists Internet Archive

The key points emphasised in this article may be summarised as follows:

The October Revolution of 1917: Russian workers and peasants took power through the Soviets — an event regarded as “impossible” throughout the world.

The Clash of Class Forces: Whilst the working people strove to establish their own rule, the bourgeoisie, the aristocracy, and their allied foreign backers launched a concerted effort to reimpose the old order.

Counter-Revolution and Foreign Intervention: There were multiple armed attempts to overthrow Soviet power from within — led by figures such as Kornilov, Denikin, and Kolchak — alongside interventions by foreign powers including Britain, France, Germany, and others. Nevertheless, the Bolsheviks succeeded in repelling all of these threats.

Demands for Peace, Land and Bread: The people called for an end to the war, the redistribution of land to the peasantry, and a solution to the hunger and deprivation. The Bolsheviks placed these demands at the core of their programme.

The Establishment of Soviet Power: Workers and peasants began constructing their own organs of governance through the Soviets.

Hardship and Famine: Though the revolution had triumphed, economic collapse, civil war and famine subjected the people to extreme hardship. This constituted a severe test of the viability of the system the Bolsheviks had offered as a beacon of hope.

World Revolution: The Russian Revolution stands as the spark that ignited the world revolution. The struggle of the Russian working class was not simply a victory confined to Russia, but a beacon of hope and courage won in the name of workers everywhere.

So, which leaders of the Bolshevik Party feature most prominently in this article summarising the revolution’s first four years? Lenin is mentioned four times, Trotsky six, and Kamenev three. Yet Stalin is not mentioned even once—not in this article, which was published in the official organ of the Communist Party of Great Britain and reflects on the first four years following the October Revolution.

Ekim Devrimi’nin gerçek önderleri kimdi?

Büyük Britanya Komünist Partisi’nin tanıklığı

Makalenin başlığı: Dört Yıl - Rus Devrimi'nin Öyküsü [Four Years - The Story of the Russian Revolution]

Yazarlar: T. A. Jackson ve R. W. Postgate

Yayımlandığı yer: The Communist [Komünist]

Yayın tarihi: 5 Kasım 1921

Yayımlayan: Büyük Britanya Komünist Partisi (BBKP)

Kaynak: Marxists Internet ArchiveBu makalede üzerinde durulan temel noktalar özetle şöyle:

1917 Ekim Devrimi: Rus işçileri ve köylüleri, Sovyetler aracılığıyla iktidarı devraldı. Bu, tüm dünyada “imkânsız” olarak görülen bir olaydı.

Sınıf Güçlerinin Çatışması: Emekçiler kendi iktidarlarını inşa etmeye çalışırken, burjuvazi, aristokrasi ve müttefik dış güçler eski düzeni yeniden kurmak için yoğun bir çaba harcadı.

Karşı Devrim ve Müdahaleler: Sovyet iktidarına karşı birçok iç savaş girişimi (Kornilov, Denikin, Kolçak, vb.) ve dış müdahaleler (Britanya, Fransa, Almanya ve diğerleri) gerçekleşti; ancak Bolşevikler tüm bu tehditleri başarıyla savuşturdu.

Barış, Toprak ve Ekmek Talepleri: Halk savaşın sona ermesini, toprakların köylülere dağıtılmasını ve açlık sorununun çözülmesini talep ediyordu. Bolşevikler bu talepleri programlarının merkezine aldı.

Sovyet İktidarının Kuruluşu: İşçi ve köylüler, Sovyetler aracılığıyla kendilerine ait yönetim biçimlerini kurmaya başladı.

Zorluklar ve Kıtlık: Devrim başarıya ulaşmış olsa da ekonomik çöküş, iç savaş ve kıtlık halkı çok zor koşullar altında bıraktı. Bu, Bolşeviklerin "umut" olarak ortaya koydukları sistemin sürdürülebilirliği açısından büyük bir sınavdı.

Dünya Devrimi: Rus Devrimi dünya devriminin kıvılcımıdır. Rus işçi sınıfının mücadelesi sadece Rusya’ya özgü bir zafer olmayıp, tüm dünya işçileri adına kazanılmış bir umut ve cesaret örneğidir.

Peki, devrimin ilk 4 yılını özetleyen bu makalede hangi Bolşevik Parti önderlerinin adı ön plana çıkıyor? Makalede Lenin’in adı 4, Trotskiy’in adı 6 ve Kamenev’in adı 3 kez anılıyor. BBKP’nin yayın organında Ekim Devrimi’nin ilk 4 yılını ele alan bu makalede Stalin’den ise tek bir kez bile söz edilmiyor.

Who were the true leaders of the October Revolution?

Ottoman press as witness

Toplumsal Tarih, the monthly journal published by the History Foundation (Tarih Vakfı), includes a regular section titled ‘This Month, One Hundred Years Ago in the Ottoman Press’. Compiled by Emel Seyhan, the section features selected news items that appeared in the Ottoman press a century ago.

In the 2017 and 2018 issues of the journal, I revisited and reviewed this section in an attempt to identify which leaders of the Bolshevik Party were most prominently featured by the Ottoman press during the 1917 Russian Revolution. In other words, I compiled a record of the Ottoman press’s indirect testimony on the matter.

The attentive reader will have noticed that I characterised the Ottoman press’s testimony as ‘indirect’. At the time, when the Empire was in its death throes, there was no national news agency; almost all published reports reached Istanbul via agencies and newspapers based in Berlin and Vienna. In 1917 and the years that followed, the Ottoman press also lacked the means to dispatch correspondents to Russia to follow developments first-hand. As a result, it was compelled to observe events through the eyes of others.

Moreover, its lack of familiarity with socialism, Marxism, and the social struggles within the Russian Empire left the Ottoman press attempting to relay the dizzying developments in its northern neighbour in a manner not unlike the proverbial blind men describing an elephant.

Moreover, as noted in The Bolshevik Revolution and the Ottomans (Bolşevik İhtilâli ve Osmanlılar) by Uygur Kocabaşoğlu and Metin Berke – to the best of my knowledge, the only academic work in this field – “Fresh and accurate news regarding the October Revolution began to appear in the Ottoman press on 10 November and in the days that followed.” [*]

The table below shows which leaders of the Bolshevik Party featured most prominently in news items published in Ottoman newspapers in 1917 and 1918, based on a review of the ‘This Month One Hundred Years Ago in the Ottoman Press’ section of the Journal of Social History.

News Headline & Publication Details	Bolshevik Leader(s) Cited	Toplumsal Tarih (Issue / Page No.)
"Socialists Demand an Armistice" / Tanin / 5 April 1917	Lenin (2)	280 / 9
"Lenin's Objections" / Tanin / 20 April 1917	Lenin (6)	280 / 10
"Position of the Russian Provisional Government" / Tanin / 24 April 1917	Lenin (1)	280 / 11
"Lenin's Propaganda" / Tanin / 4 May 1917	Lenin (3)	281 / 8
"Lenin and His Opponents" / Tanin / 7 May 1917	Lenin (3)	281 / 8-9
"May Day in Petrograd" / Tanin / 9 May 1917	Lenin (1)	281 / 9
"Special Reports" / İkdam / 21 June 1917	Lenin (3)	282 / 10
"Policy of the Russian Government" / Tanin / 22 June 1917	Lenin (3)	282 / 11
"Important Revelations" / Tanin / 8 July 1917	Lenin (1)	283 / 8
"Appeal by Lenin and Trotsky" / İkdam / 29 July 1917	Lenin (3), Trotsky (3)	283 / 11
"Counter-Revolution in Russia" / İkdam / 12 September 1917	Lenin (1)	285 / 9
"Important Resolutions of the Workers' and Soldiers' Council" / Tanin / 18 September 1917	Kamenev (1)	285 / 10-11
"Victory of the Maximalists"[**] / Tanin / 14 October 1917	Trotsky (1)	286 / 12
"Maximalists Seize Government" / Sabah / 10 November 1917	Lenin (2), Trotsky (1)	287 / 6
"Russia Presents Peace Ultimatum to Allies" / İkdam / 11 November 1917	Lenin (3), Trotsky (3), Zinoviev (1)	287 / 6-7
"How the Revolution Happened" / Sabah / 11 November 1917	Lenin (1)	287 / 7
"Lenin Challenges Buchanan" / Sabah / 14 November 1917	Lenin (2)	287 / 7
"Internal Conflict in Russia" / Tanin / 16 November 1917	Lenin (1)	287 / 7-8
"Lenin's Speech" / Sabah / 24 November 1917	Lenin (2)	287 / 8
"Trotsky's Notification to Allied Ambassadors" / Tanin / 25 November 1917	Trotsky (3)	287 / 8
"Lenin's Government Grows Stronger" / Tanin / 28 November 1917	Lenin (1), Trotsky (2)	287 / 9
"Allies' True Intentions Revealed" / Tanin / 28 November 1917	Lenin (2)	287 / 9
"Revolution in France Like the Bolsheviks" / Tanin / 1 December 1917	Lenin (1), Trotsky (1)	288 / 8
"Russia's Policy and Its Allies" / İkdam / 1 December 1917	Trotsky (1)	288 / 8
"Statement by Our Foreign Minister" / Sabah / 4 December 1917	Lenin (1), Trotsky (1)	288 / 9
"Nobel Prize for Lenin and Trotsky" / Tanin / 11 December 1917	Lenin (3), Trotsky (3)	288 / 10
"Declaration of General Peace Terms" / Tanin / 12 December 1917	Lenin (1)	288 / 10
"Lenin Says" / İkdam / 30 December 1917	Lenin (1)	288 / 11
"Negotiations to Continue" / Sabah / 7 January 1918	Trotsky (1)	289 / 6-7
"Assassination Attempt on Lenin" / Sabah / 18 January 1918	Lenin (2)	289 / 7
"Britain Recognises Lenin's Government" / Sabah / 19 January 1918	Lenin (1), Trotsky (1)	289 / 7
"Anarchist Agitation" / Sabah / 19 January 1918	Lenin (1), Trotsky (1)	289 / 7
"Situation in Russia" / Sabah / 22 January 1918	Lenin (4), Trotsky (5)	289 / 8
"Lenin's Publications" / Sabah / 2 March 1918	Lenin (2)	291 / 8
"Peace with Russia" / İkdam / 3 March 1918	Lenin (3)	291 / 8
"Lenin's Statement" / Tanin / 10 March 1918	Lenin (1)	291 / 9
"Situation in Russia" / Sabah / 11 March 1918	Lenin (1), Trotsky (1), Bukharin (1), Radek (2)	291 / 9-10
"Lenin's Influence" / Sabah / 11 March 1918	Lenin (2)	291 / 10
"Trotsky's Red Army" / İkdam / 31 March 1918	Trotsky (2)	291 / 11
"Lenin's Manifesto" / Tanin / 6 June 1918	Lenin (2)	294 / 12
"Counter-Revolution in Siberia" / Sabah / 3 July 1918	Lenin (4)	295 / 12
"Lenin's Statement" / Sabah / 18 July 1918	Lenin (2)	295 / 14
"Lenin's Manifesto" / Sabah / 6 August 1918	Lenin (5)	296 / 12-13
"Allies Described as Bandits" / Sabah / 11 August 1918	Lenin (1), Trotsky (1), Chicherin (1)	296 / 13-14
"Trotsky's Stirring Speech: The Russian Homeland in Danger" / Tanin / 13 August 1918	Trotsky (4)	296 / 14
"Trotsky at the Front" / Sabah / 18 August 1918	Trotsky (2), Kamenev (1)	296 / 14-15
"Assassination Attempt on Lenin" / Tanin / 2 September 1918	Lenin (6)	297 / 14
"Russo-German Supplementary Treaties: Trotsky's Statement and Military Situation" / Tanin / 6 September 1918	Trotsky (3)	297 / 14

In this modest sampling study based on the ‘This Month One Hundred Years Ago in the Ottoman Press’ section of the Journal of Social History, we find that Lenin was mentioned 85 times in news reports published in the Ottoman press in 1917 and 1918; Trotsky 38 times; Radek twice; and Kamenev, Zinoviev, Bukharin, and Chicherin each once. Strikingly, Stalin’s name is not mentioned even once during the period in question.

[*] Uyğur Kocabaşoğlu and Metin Berke, Bolşevik İhtilâli ve Osmanlılar, İletişim Yayınları, 2nd ed., 2018, Istanbul, p. 96.
[**] “Owing to an error originating in the Western press, the term ‘Maximalist’ was, for a time, used in the Ottoman press to refer to the Bolsheviks.” Ibid., p. 93.