Contemporary Stalinist “historians”:

Bill Bland (4)

I ended my previous article on Bill Bland by saying that I would examine “how he denied, with astonishing brazenness, yet another historical fact established by documentary evidence”.

Let us now turn to that matter.

Sheldon Harte

Our subject is the two attempts to assassinate Leon Trotsky in 1940. The first was an armed raid on Trotsky’s home in Mexico on 24 May. Trotsky and his household miraculously survived the attack; no one was killed during the raid. However, one of Trotsky’s American volunteer guards, Sheldon Harte -who would later be revealed to have been a Stalinist agent- left with the attackers. Harte was subsequently murdered on the orders of a senior NKVD agent in charge of the operation.

The second and more widely known attempt was the ice-axe attack carried out by Ramón Mercader in Trotsky’s study on 20 August. Trotsky died of his injuries the following day.

According to Bland, the first attack was a staged assassination attempt organised by Trotsky himself or by people collaborating with him, with the aim of discrediting Stalin and the Soviet Union:

It is clear that the Mexican authorities preferred to drop proceedings against the preparators [sic] of the "assault" on Trotsky’s house rather than risk exposure of the fact that the ‘assault’ had been a spurious one, organized by or in collusion with Trotsky.[1]

In his 1994 article “The Assassination of Trotsky”, Bland repeated this claim and denied any connection between either attack and the Soviet leadership:

The Trotskyites claim the intrusion into Trotsky’s home in May 1940 was a genuine attempt to assassinate him, and that this and the actual assassination itself in August were both carried out by Soviet agents on Stalin’s orders.

But leaving aside the fact that Marxist-Leninists reject individual terrorism as a legitimate form of struggle, there is no evidence to connect Stalin or the Soviet government with either the phoney attempt or the real assassination.[2]

In Bland’s account, Mercader -the perpetrator of the second, “successful” attack- was not a Soviet agent but a disaffected, disillusioned follower of Trotsky. This portrayal of Mercader was devised during the preparations for the assassination and, after the murder, became one of the principal lies used by Soviet propaganda. Bland repackages this old cover-up story as a historical explanation.

Some of the bullet holes left by the first attack.

In short, Bland denies any connection between either assassination attempt and Stalin or the Soviet leadership. His effort to exonerate Stalin goes so far as to deny outright a murder conspiracy established by extensive documentary evidence and testimony. We shall not set out here, one by one, the evidence and testimony showing that Stalin personally ordered the NKVD to assassinate Trotsky.

Indeed, we might feel justified in ending this article here by saying that “Bland denied historical facts with breathtaking shamelessness”. What point could there be in dwelling any further on the claims of someone who so brazenly denied and distorted obvious facts? If there are people who believe this nonsense and admire Bland for voicing it, we could simply say: let them carry on living with the delusions of their own making.

Yet the issue is not merely what Bland believed or how his followers see him. These claims are still circulated through books, political publications and social media; readers seeking historical knowledge are presented with these lies as a Marxist explanation. To leave these claims unanswered, dismissing them as nonsense unworthy of further attention, would therefore be to allow historical facts to be displaced by lies and distortions -however absurd- concocted to exonerate Stalin.

The recycling of an old slander

There is nothing original about Bland’s claim concerning the May attack. The “self-assault” lie was put forward by the Stalinist press immediately after the raid and, without any supporting evidence, was parroted in sections of the Mexican bourgeois press and the international press. Bland recycled this old Stalinist slander under the guise of “Marxist-Leninist” historiography and continued to defend it in his 1994 article, more than half a century after the event.

Moreover, Bland extends this narrative to the conduct of the Mexican authorities. He claims that they halted proceedings against the attackers because they feared it would be revealed that the attack had been staged by Trotsky or in collusion with him. Thus, without presenting any evidence, he also attributes to the Mexican authorities an intention to conceal this supposed plot to discredit Stalin and the Soviet Union.

Siqueiros being interrogated.

Yet the attack was investigated, and the leader of the attackers -the Stalinist Mexican painter David Alfaro Siqueiros- was arrested. He later travelled to Chile on a visa provided by another well-known Stalinist, the poet and diplomat Pablo Neruda. The fact that Siqueiros was released from prison and was able to leave the country does not show that the attack was staged. Rather than address the attacker’s responsibility, however, Bland declares that the intended victim organised the attack.

We are familiar with this method from earlier instalments in the series. First, it is assumed that Stalin cannot have been responsible; then events are reconstructed to preserve that assumption. In Dimitrov’s case, political prestige gained in the struggle against the Nazis was turned into a supposed indication that he was a Nazi agent. Here, Trotsky -who miraculously survived a horrific armed attack- is accused of having organised the attack on himself. The very claim that needs to be proved is taken as fact from the outset of the narrative.

The rewarded “disaffected follower”

Bland applies the same method to Mercader’s life after his release from prison:

There is nothing to connect Stalin or Marxist-Leninists with the fact that on his release from his Mexican prison the assassin went to Czechoslovakia. By 1960 Stalin himself had been dead for eight years and Czechoslovakia was ruled by a gang of anti-socialist revisionists.[2]

First, let us correct a minor chronological error: Stalin died in 1953. By 1960, therefore, seven years had passed since his death, not eight. But this simple miscalculation is not the main problem with Bland’s reasoning.

Mercader’s life after his release was not confined to Czechoslovakia. He travelled via Cuba to Czechoslovakia and then on to the Soviet Union. Far from ostracising him, the Soviet leadership awarded him the title of Hero of the Soviet Union and the Order of Lenin under Khrushchev, whom Bland regarded as a treacherous “revisionist”. He later settled in Cuba and, in 1974, began working as an adviser in the Cuban Ministry of the Interior. He died in Havana in 1978. Trotsky’s supposedly disillusioned follower spent the rest of his life under the patronage of Stalinist regimes and even held a post in the state apparatus of one of them.

Ramón Mercader with Fidel Castro’s elder brother, Ramón Castro, in Cuba.

Bland’s reasoning explains nothing. The fact that Stalin was no longer alive in 1960 says nothing about his responsibility for the murder committed in 1940. Nor does calling subsequent Soviet leaders “revisionists” erase the role played by Stalin and his executioners in organising the murder, Mercader’s ties to Soviet intelligence, or the fact that he was later rewarded for that murder.

Instead of examining the historical connections, Bland uses his own political classifications as grounds for denying them. Responsibility for what was done under Stalin’s rule is shifted onto “hidden revisionists”, while the connections that emerged after Stalin’s death are attributed to overt “revisionists”. In every case, Stalin is absolved of responsibility.

From all this, Bland draws the following conclusion:

There is, therefore, no truth whatsoever in the theory that in 1940 Trotsky represented any kind of threat to Stalin and his aims.[2]

.Ramón Mercader’s grave in
Kuntsevo Cemetery, Moscow.
He is buried under the name
Ramón Ivanovich López.

This claim by Bland also directly contradicts the narrative of the Moscow show trials, which he himself defended. In those trials, Trotsky was portrayed as the head of an international conspiracy organising acts of sabotage and assassinations to overthrow the Soviet leadership. Yet Bland maintains that by 1940 Trotsky posed no threat whatsoever to Stalin or his aims. How, then, can these two accounts be reconciled? On what grounds can one conclude that Trotsky, portrayed at the trials as such a grave danger, posed no threat at all just a few years later? The explanation Bland offers to exonerate Stalin thus raises questions about the very official narrative he defends.

Bland uses the same method to defend Stalin in every example we have examined in these four articles. Rather than assessing Stalin’s responsibility on the basis of historical research, he assumes from the outset that Stalin bore no responsibility and reshapes history accordingly. People who do not fit this assumption are recast as hidden enemies, documents are reduced to insignificant details, and political murders are turned into plots devised by the opposing side.

We cannot know with certainty whether Bland truly believed what he said. Yet what matters in historical scholarship is not the author’s sincerity but how his claims relate to the evidence and how he deals with the facts he encounters. Sincerely believing a claim does not make it historically true, nor does it excuse denying facts established by documentary evidence.

[1] Bill Bland, The Restoration of Capitalism in the Soviet Union. Online text: oneparty.co.uk.

[2] Bill Bland, “The Assassination of Trotsky”, February 1994, Marxists Internet Archive.

Concluded

Contemporary Stalinist “historians”: Bill Bland (1)

Contemporary Stalinist “historians”: Bill Bland (2)

Contemporary Stalinist “historians”: Bill Bland (3)

Çağdaş Stalinist “tarihçiler”: 

Bill Bland (4)

Bill Bland’la ilgili bir önceki yazıyı, onun “belgelerle ortaya konmuş bir başka tarihsel olguyu nasıl akıl almaz bir pişkinlikle inkâr ettiğini” ele alacağımı söyleyerek bitirmiştim.

Şimdi o konuya gelelim.

Sheldon Harte

Konumuz, 1940 yılında Lev Trotskiy’e yönelik iki suikast girişimi. Bunlardan ilki, 24 Mayıs’ta Trotskiy’in Meksika’daki evine düzenlenen silahlı baskındı. Trotskiy ve ev halkı bu saldırıdan mucize eseri sağ kurtuldu; baskın sırasında ölen olmadı. Ancak Trotskiy’in Amerikalı gönüllü koruma görevlilerinden Sheldon Harte -daha sonra Stalinist bir ajan olduğu ortaya çıkacaktı- saldırganlarla birlikte olay yerinden ayrıldı. Harte, sonrasında operasyonu yürüten kıdemli bir NKVD ajanının talimatıyla öldürüldü.

İkinci ve daha çok bilinen girişim ise 20 Ağustos’ta Ramón Mercader’in Trotskiy’in çalışma odasında gerçekleştirdiği buz baltalı saldırıydı. Trotskiy, aldığı ağır yaranın ardından ertesi gün yaşamını yitirdi.

Bland’a göre ilk saldırı, bizzat Trotskiy’in veya onunla iş birliği yapan kişilerin düzenlediği, Stalin’i ve Sovyetler Birliği’ni kötü göstermeyi hedefleyen sahte bir suikast girişimiydi:

Meksikalı yetkililerin, Trotskiy’in evine yönelik “saldırının” Trotskiy tarafından veya onunla iş birliği içinde düzenlenmiş sahte bir olay olduğunun açığa çıkması riskini almak yerine, “saldırıyı” gerçekleştirenler hakkındaki işlemleri durdurmayı tercih ettikleri açıktır.[1]

Bland, 1994 tarihli “Trotskiy Suikastı” başlıklı yazısında da aynı iddiayı savunuyor ve iki saldırının da Sovyet yönetimiyle bağlantısını reddediyordu:

Trotskistler, Mayıs 1940’ta Trotskiy’in evine girilmesinin onu öldürmeye yönelik gerçek bir girişim olduğunu ve hem bunun hem de ağustosta gerçekleşen suikastın Stalin’in emriyle Sovyet ajanları tarafından gerçekleştirildiğini ileri sürüyorlar.

Ancak Marksist-Leninistlerin bireysel terörizmi meşru bir mücadele biçimi olarak reddettikleri gerçeğini bir yana bıraksak bile, Stalin’i veya Sovyet hükümetini ne sahte girişimle ne de gerçek suikastla ilişkilendiren herhangi bir kanıt vardır.[2]

İkinci, “başarılı” saldırıyı gerçekleştiren Mercader de onun anlatısında bir Sovyet ajanı değil, Trotskiy’in hoşnutsuz, hayal kırıklığına uğramış bir takipçisiydi. Mercader’i böyle gösteren açıklama, suikastın hazırlıkları sırasında oluşturulmuştu; cinayetin ardından da Sovyet propagandasının kullandığı başlıca yalanlardan biri oldu. Bland, bu eski örtbas hikâyesini tarihsel bir açıklama olarak yeniden sunar.

İlk saldırıda oluşan kurşun deliklerinin bazıları.

Kısacası Bland, iki suikast girişiminin de Stalin ve Sovyet yönetimiyle bağlantısını reddeder. Stalin’i aklama çabasını, çok sayıda belge ve tanıklıkla ortaya konmuş bir cinayet örgütlenmesini bütünüyle inkâr etme noktasına vardırır. Stalin’in NKVD’ye Trotskiy’in öldürülmesi emrini bizzat verdiğini gösteren kanıtları ve tanıklıkları burada tek tek aktarmayacağız.

Aslında bu yazıyı burada, “Bland tarihsel gerçekleri akıl almaz bir utanmazlıkla inkâr eden biriydi” diyerek bitirsek yanlış bir iş yapmış olmayız diye düşünebiliriz. Bariz gerçekleri böylesine pervasızca inkâr eden ve çarpıtan birinin iddiaları üzerinde daha fazla durmanın ne anlamı olabilir? Bu deli saçmalarına inanan ve bunları dile getirdiği için Bland’a hayranlık duyanlar varsa, bırakalım onlar da kendi ürettikleri sanrıların içinde yaşamayı sürdürsünler, diyebiliriz.

Ancak mesele yalnızca Bland’ın neye inandığı ya da takipçilerinin onu nasıl gördüğü değil. Bu iddialar kitaplar, siyasi yayınlar ve sosyal medya aracılığıyla hâlâ dolaşıma sokuluyor; tarihsel bilgi arayan okurlara bu yalanlar Marksist bir açıklama olarak sunuluyor. Dolayısıyla bu iddiaları yanıtsız bırakmak, üzerinde durmaya değmeyecek deli saçmaları olarak adlandırıp geçmek, tarihsel gerçeklerin yerini Stalin’i aklamak için üretilmiş -ne kadar abuk sabuk olsalar da- yalan ve tahrifatın almasına göz yummak olur.

Eski bir iftiranın yeniden dolaşıma sokulması

Bland’ın Mayıs saldırısı hakkındaki iddiasının özgün bir yanı yok. “Kendi kendine saldırı” (self-assault) yalanı, baskının hemen ardından Stalinist basın tarafından ortaya atılmış; hiçbir kanıt sunulmaksızın Meksika’daki burjuva basınının ve uluslararası basının bir bölümünde papağan gibi tekrarlanmıştı. Bland’ın yaptığı, bu eski Stalinist iftirayı “Marksist-Leninist” tarihçilik kılığında yeniden dolaşıma sokmak ve 1994 tarihli yazısında, olaydan yarım yüzyılı aşkın bir süre sonra hâlâ savunmaktı.

Üstelik Bland, bu anlatıyı Meksikalı yetkililerin tutumuna da uyguluyor. Yetkililerin, saldırının Trotskiy tarafından veya onunla iş birliği içinde düzenlenmiş sahte bir olay olduğunun açığa çıkmasından çekindikleri için saldırganlar hakkındaki işlemleri durdurduklarını ileri sürüyor. Böylece hiçbir kanıt sunmadan, Meksikalı yetkililere de Stalin’e ve Sovyetler Birliği’ne kara çalmayı hedefleyen bu sözde tertibi gizleme niyeti atfediyor.

Siqueiros sorguda

Oysa saldırıya ilişkin soruşturma yürütüldü ve saldırgan grubun başındaki Stalinist Meksikalı ressam David Alfaro Siqueiros tutuklandı. Daha sonra, bir başka tanınmış Stalinistin, şair ve diplomat Pablo Neruda’nın sağladığı vizeyle Şili’ye gitti. Siqueiros’un cezaevinden çıkıp ülke dışına gidebilmiş olması, saldırının sahte olduğunu göstermez. Bland ise saldırganın sorumluluğunu tartışmak yerine, hedef alınan kişiyi saldırının tertipçisi ilan ediyor.

Bu yöntemi dizinin önceki bölümlerinden tanıyoruz. Önce Stalin’in sorumlu olamayacağı kabul ediliyor; ardından olaylar bu kabulü koruyacak biçimde yeniden kurgulanıyor. Dimitrov söz konusu olduğunda Nazilere karşı kazanılmış siyasi itibar, Nazi ajanlığının işaretine dönüştürülüyordu. Burada ise korkunç bir silahlı saldırıdan mucize eseri sağ kurtulan Trotskiy, kendisine yönelik saldırıyı düzenlemekle suçlanıyor. Kanıtlanması gereken iddia, anlatının daha başında gerçek kabul ediliyor.

Ödüllendirilen “hoşnutsuz takipçi”

Bland, Mercader’in cezaevinden çıktıktan sonraki hayatını da aynı yöntemle ele alıyor:

Katilin Meksika’daki cezaevinden çıktıktan sonra Çekoslovakya’ya gitmesiyle Stalin’i veya Marksist-Leninistleri ilişkilendiren hiçbir şey yoktur. 1960’a gelindiğinde Stalin’in ölümünün üzerinden sekiz yıl geçmişti ve Çekoslovakya, sosyalizm karşıtı revizyonistlerden oluşan bir çete tarafından yönetiliyordu.[2]

Önce küçük bir tarih hatasını düzeltelim: Stalin 1953’te öldü. Dolayısıyla 1960’ta ölümünün üzerinden sekiz değil, yedi yıl geçmişti. Ancak Bland’ın muhakemesindeki asıl sorun bu basit hesap hatası değil.

Mercader’in tahliye sonrasındaki hayatı Çekoslovakya’dan ibaret değildi. Küba üzerinden Çekoslovakya’ya, ardından Sovyetler Birliği’ne gitti. Sovyet yönetimi onu dışlamak şöyle dursun, Bland’ın hain bir “revizyonist” saydığı Hruşçov’un yönetimi sırasında “Sovyetler Birliği Kahramanı” unvanıyla ve Lenin Nişanı’yla ödüllendirdi. Daha sonra Küba’ya yerleşti ve 1974’te Küba İçişleri Bakanlığında danışman olarak çalışmaya başladı. 1978’de Havana’da öldü. Trotskiy’in sözde hayal kırıklığına uğramış takipçisi, hayatının geri kalanını Stalinist yönetimlerin himayesinde geçirmiş, üstelik bu yönetimlerden birinin devlet aygıtında görev üstlenmişti.

Ramon Mercader, Fidel’in ağabeyi Ramon Castro ile Küba’da.

Bland’ın ileri sürdüğü gerekçe, mantıksal olarak hiçbir şeyi açıklamaz. Stalin’in 1960’ta hayatta olmaması, 1940’ta işlenen cinayetteki sorumluluğu hakkında hiçbir şey söylemez. Sonraki Sovyet yöneticilerine “revizyonist” demek de cinayetin örgütlenmesinde Stalin’in ve cellatlarının oynadıkları rolü, Mercader’in Sovyet istihbaratıyla ilişkisini ve daha sonra da işlediği cinayet nedeniyle ödüllendirildiği gerçeğini ortadan kaldırmaz.

Bland, tarihsel bağlantıları incelemek yerine, kendi siyasi sınıflandırmalarını bu bağlantıları inkâr etmenin gerekçesi olarak kullanıyor. Stalin döneminde yapılanların sorumluluğu “gizli revizyonistlere”, Stalin’in ölümünden sonra ortaya çıkan bağlantılar ise açık “revizyonistlere” yükleniyor. Stalin, her durumda sorumluluktan kurtarılıyor.

Bland bütün bunlardan şu sonucu çıkarıyor:

Dolayısıyla Trotskiy’in 1940’ta Stalin ve onun amaçları açısından herhangi bir tehdit oluşturduğu teorisinde hiçbir doğruluk payı yoktur.[2]

Moskova'daki Kuntsevo
Mezarlığı'nda bulunan
Ramon Mercader'in mezarı.
Ramon Ivanoviç Lopez
adıyla gömülüdür.

Bland’ın bu iddiası, savunduğu göstermelik Moskova Duruşmaları’nın anlatısıyla da doğrudan çelişir. Duruşmalarda Trotskiy, Sovyet yönetimini devirmek için sabotajlar ve suikastlar örgütleyen uluslararası bir komplonun başı olarak gösteriliyordu. Bland ise 1940’a gelindiğinde onun Stalin ve amaçları açısından hiçbir tehdit oluşturmadığını söylüyor. Peki, bu iki anlatı nasıl bağdaştırılıyor? Duruşmalarda böylesine büyük bir tehlike olarak sunulan Trotskiy’in birkaç yıl sonra hiçbir tehdit oluşturmadığı sonucuna hangi gerekçeyle varılıyor? Bland’ın Stalin’i aklamak için başvurduğu açıklama, savunduğu resmî anlatının kendisine de sorular yöneltiyor.

Bland’ın Stalin’i savunmak için başvurduğu yöntem, bu dört yazıda ele aldığımız örneklerin hepsinde aynı. Tarihsel araştırmadan hareketle Stalin’in sorumluluğunu değerlendirmek yerine, onun hiçbir sorumluluk taşımadığını peşinen kabul edip tarihi buna göre düzenliyor. Bu kabulle bağdaşmayan kişiler gizli düşmanlara, belgeler önemsiz ayrıntılara, siyasi cinayetler ise karşı tarafın tertiplerine dönüştürülüyor.

Bland’ın söylediklerine gerçekten inanıp inanmadığını kesin olarak bilemeyiz. Ancak tarihçilik bakımından belirleyici olan, yazarın içtenliği değil, iddialarının kanıtlarla ilişkisi ve karşısına çıkan olguları nasıl ele aldığıdır. Bir iddiaya içtenlikle inanmak, onu tarihsel gerçek hâline getirmez; belgelerle ortaya konmuş olguları inkâr etmeyi de mazur göstermez.

[1] Bill Bland, The Restoration of Capitalism in the Soviet Union. Çevrimiçi metin: oneparty.co.uk.

[2] Bill Bland, “The Assassination of Trotsky”, Şubat 1994, Marxists Internet Archive. Alıntılar İngilizce aslından çevrilmiştir.

Bitti

Çağdaş Stalinist “tarihçiler”: Bill Bland (1)

Çağdaş Stalinist “tarihçiler”: Bill Bland (2)

Çağdaş Stalinist “tarihçiler”: Bill Bland (3)

Contemporary Stalinist “historians”:

Bill Bland (3)

Bill Bland

As noted in the previous instalment, the organisation headed by Bill Bland sought to shift responsibility for the Popular Front policy -which politically subordinated the working class to the bourgeoisie- from Stalin to Dimitrov. The attempt to distance Stalin from these policies by portraying them as the work of revisionists was an atypical ideological manoeuvre, seldom encountered within the Stalinist movement.

The purpose of this historically indefensible ideological operation, performed without anaesthetic, was to absolve Stalin of responsibility for a counter-revolutionary policy that politically subordinated the working class to the bourgeoisie. To this end, responsibility for the disastrous political line was shifted onto one of his subordinates, Dimitrov, whom Stalin himself had appointed to head the Comintern. As part of this effort, Dimitrov was alleged to be an agent of imperialism and even of Nazism.

Following this operation, which distorted historical facts, Stalin continued, in Bland’s narrative, to stand for what was right and to represent revolutionary policies, while the Popular Front policies -which reduced the working class to the role of defending private ownership of the means of production and the capitalist state- were attributed to those around him. To carry out an atypical Stalinist ideological operation, Bland resorted to a typical Stalinist manoeuvre.

To recognise that this claim -an attempt to invert the power relationship between the Comintern and Stalin- was incompatible with historical facts, indeed downright absurd, one did not need to wait for the partial opening of the archives following the collapse of the Stalinist regimes in Eastern Europe and the Soviet Union. Even when the claim was first advanced, before various documents on the matter had come to light, there was nothing credible about Bland’s “theses”.

However, the subsequent opening of the archives made it possible to examine in far greater detail how the relationship between Stalin and Dimitrov functioned. An important selection of these documents was brought together in the volume Dimitrov and Stalin, 1934-1943: Letters from the Soviet Archives, published in 2000 -around a year before Bland’s death- in Yale University Press’s Annals of Communism series.[1]

The volume, edited by Alexander Dallin and Fridrikh Igorevich Firsov, consists chiefly of more than fifty secret letters sent by Dimitrov to Stalin, alongside documents concerning the activities of the Comintern. Stalin’s annotations on some of the documents, entries reproduced from Dimitrov’s diary and the editors’ explanations provide further political context for the correspondence.

These documents show that the narrative Bland defended is incompatible with the facts. Dimitrov was not a leader who had managed to remain outside Stalin’s sphere of authority and influence and determine the Comintern’s political line together with other “secret revisionists”; he was a Comintern official who referred important matters to Stalin and his inner circle and awaited their views and instructions. The decisive authority in determining the Comintern’s basic strategic direction, including the shift to the Popular Front policy, lay with Stalin and the Kremlin bureaucracy he headed.

This does not, of course, mean that Dimitrov was wholly passive, formulated no proposals or played no role in shaping policy. Indeed, the book includes his July 1934 proposal for a change in policy, together with Stalin’s annotations. Yet developing such proposals is not the same as having ultimate political authority. Dimitrov’s “contributions” remained secondary and took shape within a power relationship in which he was subordinate to Stalin; they cannot therefore be used to absolve Stalin of responsibility for the policy.

We do not know whether Bland was aware of this book, published around a year before his death, or whether he had the opportunity to read it. Nor do we have enough information about his health in the final months of his life to judge to what extent he was able to read and assess the book.

Yet for Bland’s present-day followers-those who regard him as an important Marxist theorist and historian-the same uncertainties cannot serve as an excuse. After all, the book was published more than a quarter of a century ago and has been available to readers ever since.

As I noted above, we did not need this book to see the absurdity of the far-fetched claims made by Bland and his organisation about Dimitrov. Yet continuing to defend these claims in the face of “new” and indisputable documents and facts amounts to committing an even graver offence against historical reality. Those who promote Bland as an important Marxist historian must confront these claims of his.

Moreover, Stalinists who still hold Bland in high esteem today must also confront another important source published after the collapse of the Stalinist regimes: Dimitrov’s diary. First published in Bulgarian in 1997, the diary appeared in an abridged English edition edited by Ivo Banac in 2003. It was translated into Turkish by Rüstem Aziz and published by TÜSTAV in three volumes in 2004-2005.[2]

The diary is an important source that complements the correspondence: it allows us to trace, through Dimitrov’s own records, his meetings with Stalin, the instructions he received from him and how the Comintern’s political line was shaped.

In the next instalment, I shall conclude this mini-series by examining how Bland, with astonishing brazenness, denied yet another historical fact established by documentary evidence.

[1] Alexander Dallin and Fridrikh Igorevich Firsov (eds), Dimitrov and Stalin, 1934-1943: Letters from the Soviet Archives, Russian documents translated into English by Vadim A. Staklo, Annals of Communism, Yale University Press, New Haven and London, 2000.

[2] Georgi Dimitrov, The Diary of Georgi Dimitrov, 1933-1949, edited and introduced by Ivo Banac; German sections translated by Jane T. Hedges, Russian sections by Timothy D. Sergay and Bulgarian sections by Irina Faion, Yale University Press, New Haven and London, 2003. Turkish edition: Georgi Dimitrov, Günlük, trans. Rüstem Aziz, TÜSTAV, Istanbul; vol. 1: 9 March 1933-31 August 1939, 2004; vol. 2: 1 September 1939-5 May 1945, 2004; vol. 3: 6 May 1945-6 February 1949, 2005.

To be continued

Contemporary Stalinist “historians”: Bill Bland (1)

Contemporary Stalinist “historians”: Bill Bland (2)

Contemporary Stalinist “historians”: Bill Bland (4)

Çağdaş Stalinist “tarihçiler”: 

Bill Bland (3)

Bill Bland

Bir önceki bölümde işaret ettiğimiz gibi, Bill Bland’ın başında yer aldığı örgüt, işçi sınıfını burjuvaziye siyasi olarak tabi kılan Halk Cephesi politikasının sorumluluğunu Stalin’den alıp Dimitrov’a yüklemeye çalıştı. Halk Cephesi politikalarını revizyonistlerin eseri sayarak Stalin’i bu politikalardan ayırmaya çalışmak, Stalinist hareket içinde sık görülmeyen, atipik bir ideolojik operasyondu.

Tarihsel olarak savunulması mümkün olmayan bu narkozsuz ideolojik operasyonun amacı, işçi sınıfını burjuvaziye siyasal olarak tabi kılan karşı-devrimci bir politikadan Stalin’i aklamaktı. Bunun için, felaketlere yol açan siyasi çizginin sorumluluğu onun bir astına, Komintern’in başına bizzat Stalin tarafından getirilmiş olan Dimitrov’a aktarılıyordu. Bu amaçla Dimitrov’un emperyalizmin ve hatta Nazizmin ajanı olduğu öne sürülüyordu.

Tarihsel gerçekleri çarpıtan bu operasyonun ardından, Bland’ın anlatısında Stalin doğru olanı, devrimci politikaları temsil etmeyi sürdürüyor; işçi sınıfını üretim araçları üzerinde özel mülkiyetin ve kapitalist devletin savunucusu konumuna düşüren Halk Cephesi politikaları ise çevresindeki kişilerin eseri sayılıyordu. Bland, atipik bir Stalinist ideolojik operasyonu gerçekleştirmek için tipik bir Stalinist manevraya başvuruyordu.

Komintern ile Stalin arasındaki iktidar ilişkisini tersine çevirmeye çalışan bu iddianın tarihsel gerçeklerle bağdaşmadığını, hatta düpedüz saçma olduğunu görmek için Doğu Avrupa’da ve Sovyetler Birliği’nde Stalinist rejimlerin çökmesinin ardından kısmen açılan arşivleri beklemek gerekmiyordu. İddianın ilk ortaya atıldığı, konuyla ilgili çeşitli belgelerin henüz gün ışığına çıkmadığı dönemde de Bland’ın bu “tezlerinin” inandırıcı bir yanı yoktu.

Ancak sonradan açılan arşivler, Stalin ile Dimitrov arasındaki ilişkinin nasıl işlediğini çok daha ayrıntılı biçimde incelemeyi mümkün kıldı. Bu belgelerden önemli bir seçki, 2000 yılında, Bland’ın ölümünden yaklaşık bir yıl önce, Yale University Press’in Annals of Communism dizisinde yayımlanan Dimitrov and Stalin, 1934-1943: Letters from the Soviet Archives adlı kitapta bir araya getirildi.[1]

Alexander Dallin ve Fridrih İgoreviç Firsov’un yayına hazırladığı eser, ağırlıkla Dimitrov’un Stalin’e gönderdiği elliden fazla gizli mektubu ve Komintern’in faaliyetlerine ilişkin belgeleri içeriyor. Stalin’in bazı belgelere düştüğü notlar, Dimitrov’un günlüğünden aktarılan kayıtlar ve editörlerin açıklamaları, yazışmaların siyasi bağlamını tamamlıyor.

Bu belgeler, Bland’ın savunduğu hikâyenin gerçeklerle bağdaşmadığını ortaya koyuyor. Dimitrov, Stalin’in yetki ve etki alanının dışında kalabilmiş, Komintern’in siyasi çizgisini diğer “gizli revizyonistlerle” birlikte belirlemiş bir lider değil; önemli meseleleri Stalin’e ve onun yakın çevresine ileten, onlardan görüş ve talimat bekleyen bir Komintern yöneticisi. Halk Cephesi politikasına geçiş de dâhil olmak üzere, temel stratejik yönelişlerde belirleyici otorite ise Stalin ve onun başında bulunduğu Kremlin bürokrasisi.

Bu, Dimitrov’un tamamen edilgen bir konumda olduğu, hiçbir öneri geliştirmediği ya da politikaların oluşturulmasında rol oynamadığı anlamına gelmiyor elbette. Nitekim kitapta onun Temmuz 1934’te sunduğu politika değişikliği önerisi, Stalin’in üzerine düştüğü notlarla birlikte yer alıyor. Ancak bu tür öneriler geliştirmekle nihai siyasi otoriteye sahip olmak aynı şey değil. Dimitrov’un ikincil düzeyde kalan “katkıları”, Stalin’e tabi olduğu iktidar ilişkisi içinde şekilleniyor ve bu katkıdan hareketle Stalin’i politikanın sorumluluğundan çıkarmak mümkün değil.

Bland’ın, ölümünden yaklaşık bir yıl önce yayımlanan bu kitaptan haberdar olup olmadığını ya da onu okuma fırsatı bulup bulmadığını bilmiyoruz. Yaşamının son aylarındaki sağlık durumunun kitabı okuyup değerlendirmesine ne ölçüde elverdiği konusunda da elimizde yeterli bilgi yok.

Ancak Bland’ın bugünkü takipçileri, yani onu önemli bir Marksist teorisyen ve tarihçi olarak görenler açısından aynı belirsizlikler bir mazeret oluşturamaz. Sonuçta kitap çeyrek asrı aşan bir süre önce yayımlandı ve o zamandan beri okurların erişimine açık.

Yukarıda da belirttiğim gibi, Bland’ın ve örgütünün Dimitrov’la ilgili ipe sapa gelmez iddialarının saçmalığını görmek için bu kitaba ihtiyacımız yoktu. Ancak “yeni” ve inkârı mümkün olmayan belgeler ve olgular karşısında bu iddiaları savunmayı sürdürmek, tarihsel gerçekliğe karşı daha da ağır bir suç işlemek anlamına geliyor. Bland’ı önemli bir Marksist tarihçi olarak öne çıkaranların, onun bu iddialarıyla hesaplaşmaları gerekir.

Üstelik Bland’ı bugün hâlâ el üstünde tutan Stalinistlerin hesaplaşması gereken, Stalinist rejimlerin çöküşünden sonra yayımlanmış bir başka önemli kaynak daha var: Dimitrov’un günlüğü. İlk kez 1997’de Bulgarca yayımlanan günlük, 2003’te Ivo Banac’ın yayına hazırladığı kısaltılmış bir İngilizce baskıyla okura sunuldu. Türkçe çevirisi ise Rüstem Aziz tarafından yapıldı ve TÜSTAV tarafından 2004-2005 yıllarında üç cilt olarak yayımlandı.[2]

Günlük, yazışmaları tamamlayan önemli bir kaynak: Dimitrov’un Stalin’le görüşmelerini, ondan aldığı talimatları ve Komintern’in siyasi çizgisinin nasıl şekillendiğini kendi kayıtlarından izlememizi sağlıyor.

Bir sonraki bölümde, Bland’ın belgelerle ortaya konmuş bir başka tarihsel olguyu nasıl akıl almaz bir pişkinlikle inkâr ettiğini ele alarak bu mini diziyi bitireceğim.

[1] Alexander Dallin ve Fridrikh Igorevich Firsov (haz.), Dimitrov and Stalin, 1934-1943: Letters from the Soviet Archives, Rusça belgeleri İngilizceye çeviren Vadim A. Staklo, Annals of Communism, Yale University Press, New Haven ve Londra, 2000.

[2] Georgi Dimitrov, The Diary of Georgi Dimitrov, 1933-1949, giriş ve yayına hazırlama: Ivo Banac; Almanca bölümleri çeviren Jane T. Hedges, Rusça bölümleri çeviren Timothy D. Sergay, Bulgarca bölümleri çeviren Irina Faion, Yale University Press, New Haven ve Londra, 2003. Türkçe baskı: Georgi Dimitrov, Günlük, çev. Rüstem Aziz, TÜSTAV, İstanbul; c. 1: 9 Mart 1933–31 Ağustos 1939, 2004; c. 2: 1 Eylül 1939–5 Mayıs 1945, 2004; c. 3: 6 Mayıs 1945-6 Şubat 1949, 2005.

Devam edecek

Çağdaş Stalinist “tarihçiler”: Bill Bland (1)

Çağdaş Stalinist “tarihçiler”: Bill Bland (2)

Çağdaş Stalinist “tarihçiler”: Bill Bland (4)

Contemporary Stalinist “historians”:

Bill Bland (2)

In the previous part, we saw that Bill Bland is promoted in Turkey as a Marxist theorist and historian who has made important contributions chiefly by circles close to Enver Hoxha’s political line. Internationally, too, Bland’s supporters appear to come predominantly from circles aligned with that line.

Yet one might expect many of the “historical analyses” Bland developed in defence of Stalin to be welcomed by other Stalinist circles too. Even if these circles do not agree with him on every issue, it would hardly be surprising if they embraced Bland as a “historian” whose work serves their own needs.

For example, I think the basic approach taken in Bland’s article “Stalin: The Myth and the Reality” would also appeal to many Stalinists who do not follow Enver Hoxha’s political line. In this article, Bland claims that “secret or potential revisionists” formed a majority within the Soviet leadership years before Stalin’s death. He “explains” the cult of personality surrounding Stalin as a means of concealing the actual power wielded by this majority. He shifts responsibility for the arrest and killing of innocent people away from Stalin and onto his opponents, whom he portrays as enemies of socialism.

One of Bland’s “lines of reasoning” is particularly striking. According to him, only someone who had lost their sanity could believe that arresting innocent people would serve the cause of socialism. Stalin, however, retained his mental faculties until his death. The killing of innocent people must therefore have been ordered by socialism’s “revisionist” enemies, rather than by Stalin and the “Marxist-Leninists” acting alongside him.

What is missing from Bland’s reasoning is precisely the link that needs to be established. How does the fact that Stalin remained of sound mind show that he did not approve the arrest and killing of innocent people? Why should it be impossible for a ruler seeking to preserve his political power to decide to punish innocent people while remaining perfectly sane? Bland assumes from the outset that Stalin could not have been responsible for such acts, then turns this assumption into a historical conclusion.

However, the problem goes beyond this logical leap. Framing the debate in terms of Stalin’s sanity also obscures the social and political function of terror. A Marxist explanation must assess Stalin’s personal responsibility while also examining how he protected the interests and power of the bureaucracy he headed. Stalinist terror was the means by which the bureaucratic caste crushed existing and potential opposition to its rule, safeguarding its material and social privileges. The liquidation of the Old Bolsheviks and revolutionary cadres also targeted the political experience of the October Revolution and the revolutionary legacy that could be drawn on against the bureaucracy. The issue, therefore, is not whether Stalin was of sound mind, but which social interests the terror protected, which political forces it eliminated, and how it was organised.

Judging by the Stalinist publications I have seen in Turkey, another contemporary Stalinist “historian”, Grover Furr, attracts far more attention than Bland. The similarities between Furr’s defence of Stalin and Bland’s deserve separate consideration. Yet despite all the effort Bland has put into defending Stalin, he does not enjoy the same standing among Stalinists in Turkey.

The main obstacle to Bland gaining the wider acceptance that Furr enjoys among other Stalinist circles is probably his rigid adherence to Enver Hoxha’s political line. Bland endorses Hoxha’s accusations of “revisionism” against other Stalinist regimes, particularly the Soviet Union and China, as well as his characterisation of the Soviet Union as “social-imperialist” and “social-fascist”. This makes it difficult for circles that defend these regimes to embrace him.

Was Dimitrov a Nazi agent too?

Yet the issue goes beyond Bland’s rigid adherence to Enver Hoxha’s political line. Some of his “historical analyses”, based on arbitrary associations rather than evidence, could make even many Stalinists exclaim, “You must be joking!”

The claims about Georgi Dimitrov provide a striking example. A report on the origins of modern revisionism by the Central Committee of the Marxist-Leninist Organisation of Britain (MLOB), which Bland chaired, describes the Comintern’s Seventh World Congress in 1935 as a “revisionist betrayal”. Dimitrov’s appointment as general secretary of the Comintern that same year is also presented as part of this betrayal.

What is at issue here goes beyond a political critique of the Popular Front policy advocated by Dimitrov. The report condemns this policy as “revisionist” and assigns responsibility to Dimitrov and those alleged to have acted alongside him. It thus combines a defence of Stalin with a condemnation of the political line adopted by the Comintern during his rule, bringing both together in a single explanation that shifts responsibility onto “hidden enemies”.

The report portrays Dimitrov, who was arrested and tried by the Nazis in 1933 on charges relating to the Reichstag fire, as a man in the service of the imperialists, a kind of mole. It also attributes the international political prestige he gained during the trial to a campaign orchestrated by Nazi intelligence.

The narrative constructed in the report runs as follows: the “astonishingly” good treatment the Nazis are said to have shown Dimitrov is taken as a sign that he had entered the service of the imperialists. The fact that not only the left but also the capitalist press in various countries joined the international campaign in support of Dimitrov is presented as grounds for reinforcing this suspicion. The report then declares that this press campaign was orchestrated by Nazi intelligence to serve imperialism by securing Dimitrov’s appointment as general secretary of the Comintern. It also stresses that, in this position, Dimitrov’s authority exceeded Stalin’s, at least formally, since Stalin was “only” the general secretary of a party affiliated to the Comintern.

Thus, the prestige Dimitrov gained through his struggle against the Nazis is recast as a means of serving them. The report claims that Dimitrov served his “imperialist masters” well at the Seventh World Congress and that the policies adopted under his leadership paved the way for the complete triumph of revisionism in the international communist movement twenty-one years later.

“Georgi Dimitrov in the dock.” Soviet cartoon depicting the Reichstag fire trial (1933).

Where, then, is the documentary evidence that Dimitrov worked with Nazi intelligence? The report provides no documents to support this accusation. The fact that the capitalist press also joined the campaign in his support is treated as proof that Nazi intelligence directed it. The leap from supporting the release of a political prisoner to installing that person at the head of an international organisation through an intelligence operation is made without establishing any concrete link.

Two different issues need to be distinguished here. Criticising the policies advocated by Dimitrov is one thing (though, of course, it was Stalin who shaped those policies); claiming that Dimitrov was in the service of the imperialists and Nazi intelligence is quite another. The former requires an examination of the political programme, the decisions taken and their consequences. The latter is a specific accusation that requires separate proof. The fact that a political line is wrong or harmful to the working class does not in itself demonstrate that the person advocating it is working for a foreign intelligence agency.

As in Bland’s defence of Stalin, here too a preconceived narrative takes the place of evidence. Stalin’s image as a defender of socialism is preserved, while the policies being criticised -which Stalin himself had in fact developed- and the disasters that occurred are attributed to hidden enemies around him. The historical relationships that should be investigated are replaced by an explanation that vindicates Stalin in every case and strains even ordinary common sense.

There is, in fact, nothing original about this method. The “method” Stalinism used to accuse its political opponents is now turned against a Stalinist leader, Dimitrov. Conflicts that should be examined in terms of programmes, class interests and political choices are recast as the activities of agents and secret services. Questions about what the opposing view advocates and which social interests it represents are thus pushed into the background; accusations about whom its proponents are secretly working for take the place of debate. The same logic of accusation that the Stalinist regime employed against Trotsky and other opponents is thus turned against a prominent Stalinist leader, Dimitrov.

With the inquisitorial logic employed in the Moscow show trials, it is, of course, possible to brand anyone judged guilty in advance an agent and a traitor.

To be continued

Contemporary Stalinist “historians”: Bill Bland (1)

Contemporary Stalinist “historians”: Bill Bland (3)

Contemporary Stalinist “historians”: Bill Bland (4)

Çağdaş Stalinist “tarihçiler”: 

Bill Bland (2)

Bir önceki bölümde, Türkiye’de Bill Bland’ı önemli katkılar yapan bir Marksist teorisyen ve tarihçi olarak öne çıkaranların özellikle Enver Hoca’nın siyasi çizgisine yakın çevreler olduğunu gördük. Uluslararası planda da Bland’ın taraftarlarının ağırlıkla bu siyasi çizgi etrafında yer alanlardan oluştuğu anlaşılıyor.

Oysa Bland’ın Stalin’i savunmak için geliştirdiği “tarihsel analizlerin” birçoğunun başka Stalinist çevrelerde de memnuniyetle karşılanması beklenebilir. Bu çevrelerin, her konuda hemfikir olmasalar bile, Bland’ı kendi ihtiyaçlarına cevap veren bir “tarihçi” olarak benimsemeleri şaşırtıcı olmazdı.

Örneğin, Bland’ın “Stalin:Efsane ve Gerçek” (Stalin: The Myth and the Reality) başlıklı yazısındaki temel yaklaşımın, Enver Hocacı olmayan pek çok Staliniste de çekici geleceğini düşünüyorum. Bland bu yazıda, Stalin’in ölümünden yıllar önce Sovyet yönetiminde “gizli ya da potansiyel revizyonistlerin” çoğunluğu oluşturduğunu ileri sürüyor. Stalin'in etrafındaki kişi kültünü, bu çoğunluğun gerçek iktidarını gizleyen bir araç olarak “açıklıyor”. Masum insanların tutuklanıp öldürülmesinin sorumluluğunu ise Stalin’den alıp onun sosyalizm karşıtı muhaliflerine yüklüyor.

Buradaki “akıl yürütmelerinden” biri özellikle dikkat çekici. Bland’a göre, masum insanların tutuklanmasının sosyalizme hizmet edeceğini ancak akıl sağlığını yitirmiş biri düşünebilir. Stalin ise ölümüne kadar akli yetilerini korumuştur. Öyleyse masum insanların öldürülmesi, Stalin’in ve onunla birlikte hareket eden “Marksist-Leninistlerin” değil, sosyalizmin “revizyonist” düşmanlarının talimatıyla gerçekleşmiş olmalıdır.

Bland’ın muhakemesinde eksik olan şey, tam da kanıtlanması gereken bağlantıdır. Stalin’in akıl sağlığını korumuş olması, masum insanların tutuklanmasını ve öldürülmesini onaylamadığını nasıl gösteriyor? Siyasi iktidarını korumaya çalışan bir yöneticinin, akıl sağlığı yerinde olduğu hâlde masum insanların cezalandırılmasına karar vermesi neden mümkün olmasın? Bland, Stalin’in böyle bir sorumluluk taşıyamayacağını daha baştan kabul ediyor; ardından bu kabulü tarihsel bir sonuca dönüştürüyor.

Ancak sorun yalnızca bu mantıksal sıçramadan ibaret değil. Stalin’in akıl sağlığı üzerinden yürütülen tartışma, terörün toplumsal ve siyasi işlevini de görünmez kılıyor. Marksist bir açıklama, Stalin’in kişisel sorumluluğunu değerlendirirken onun başında bulunduğu bürokrasinin çıkarlarını ve iktidarını nasıl koruduğunu da incelemek zorundadır. Stalinist terör, maddi ve toplumsal ayrıcalıklarını koruyan bürokratik kastın, iktidarına yönelik mevcut ve olası muhalefeti ezmesinin aracıydı. Eski Bolşeviklerin ve devrimci kadroların tasfiyesi, Ekim Devrimi’nin siyasi deneyimini ve bürokrasiye karşı başvurulabilecek devrimci birikimi de hedef alıyordu. Dolayısıyla mesele, Stalin’in akıl sağlığının yerinde olup olmaması değil; terörün hangi toplumsal çıkarları koruduğu, hangi siyasi güçleri ortadan kaldırdığı ve nasıl örgütlendiğidir.

Türkiye’deki Stalinist yayınlarda gördüğüm kadarıyla, diğer bir çağdaş Stalinist “tarihçi” olan Grover Furr, Bland’a kıyasla çok daha fazla ilgi görüyor. Furr’un Stalin savunusuyla Bland’ınki arasındaki benzerlikleri ayrıca ele almak gerekir. Ancak Stalin’i savunmak için göstermiş olduğu bütün çabaya rağmen Bland, Türkiyeli Stalinistler arasında aynı ölçüde iltifat görmüyor.

Bland’ın Furr gibi diğer Stalinist çevrelerde daha geniş kabul görmesini zorlaştıran başlıca etken, onun Enver Hoca’nın siyasi çizgisine olan katı bağlılığı olsa gerek. Bland’ın, Hoca’nın Sovyetler Birliği ve Çin başta olmak üzere diğer Stalinist rejimlere yönelttiği “revizyonizm” suçlamalarını ve Sovyetler Birliği’nin “sosyal-emperyalist”, “sosyal-faşist” olarak nitelendirmesini benimsemesi, bu yönetimleri savunan çevrelerin onu sahiplenmesini güçleştiriyor.

Dimitrov da mı Nazi ajanı?

Ancak mesele, Bland’ın Enver Hoca’nın siyasi çizgisine katı bağlılığıyla sınırlı değil. Kanıt yerine keyfî çağrışımlara dayandırdığı “tarihsel analizlerinin” bazıları, pek çok Staliniste bile “Yok artık!” dedirtebilecek türden.

Georgi Dimitrov hakkındaki iddialar bunun çarpıcı bir örneği. Bland’ın başkanlığını yaptığı Britanya Marksist-Leninist Örgütünün (MLOB), modern revizyonizmin kökenlerine ilişkin Merkez Komitesi raporu, Komintern’in 1935’teki VII. Dünya Kongresi’ni “revizyonist ihanet” olarak nitelendiriyor. Dimitrov’un aynı yıl Komintern genel sekreterliğine yükselişi de bu ihanetin bir parçası olarak sunuluyor.

Burada söz konusu olan, Dimitrov’un savunduğu Halk Cephesi politikasına yönelik siyasi bir eleştiriyle sınırlı değil. Raporda bu politika “revizyonist” olarak mahkûm edilirken sorumluluk Dimitrov’a ve onunla birlikte hareket ettiği ileri sürülen kişilere yükleniyor. Böylece Stalin’i savunmakla, onun döneminde Komintern’in benimsediği çizgiyi mahkûm etmek, sorumluluğu “gizli düşmanlara” aktaran aynı açıklama içinde birleştiriliyor.

Rapor, 1933’te Reichstag yangınıyla bağlantılı suçlamalar nedeniyle Naziler tarafından tutuklanıp yargılanan Dimitrov’u, emperyalistlerin hizmetindeki bir insan, bir tür köstebek olarak gösteriyor. Onun dava sırasında elde ettiği uluslararası siyasi itibarı da Nazi istihbaratının yönlendirdiği bir kampanyaya bağlıyor.

Raporda kurulan hikâye şöyle: Nazilerin Dimitrov’a gösterdiği ileri sürülen “şaşırtıcı” iyi muamele, onun emperyalistlerin hizmetine girmiş olduğunun işaretidir. Dimitrov lehine yürütülen uluslararası kampanyaya yalnızca solun değil, çeşitli ülkelerdeki kapitalist basının da katılması, bu şüpheyi güçlendiren bir olgu olarak sunulur. Ardından, bu basın kampanyasının Nazi istihbaratının yönlendirmesiyle yürütüldüğü ve amacının Dimitrov’u Komintern genel sekreterliğine taşıyarak emperyalizme hizmet etmek olduğu ilan edilir. Dimitrov’un bu görevdeki yetkisinin, en azından biçimsel olarak, Komintern’e bağlı bir partinin “yalnızca” genel sekreteri olan Stalin’inkini aştığı da özellikle vurgulanır.

Böylece Dimitrov’un Nazilere karşı mücadelesiyle kazandığı itibar, Naziler hesabına çalışmasının aracına dönüştürülüyor. Rapor, Dimitrov’un VII. Dünya Kongresi’nde “emperyalist efendilerine” iyi hizmet ettiğini; onun önderliğinde kabul edilen politikaların, yirmi bir yıl sonra uluslararası komünist harekette revizyonizmin tam zaferine zemin hazırladığını ileri sürüyor.

“Georgi Dimitrov sanık kürsüsünde.” Reichstag yangını davasını konu alan Sovyet karikatürü (1933).

Peki, Dimitrov’un Nazi istihbaratıyla çalıştığını gösteren belge nerede? Raporda bu suçlamayı destekleyen herhangi bir belge sunulmuyor. Onun lehine yürütülen kampanyaya kapitalist basının da katılmış olması, Nazi istihbaratının bu kampanyayı yönettiğinin kanıtı yerine geçiriliyor. Bir siyasi tutuklunun serbest bırakılmasını desteklemekle, o kişiyi istihbarat operasyonuyla bir uluslararası örgütün başına yerleştirmek arasındaki mesafe, herhangi bir somut bağlantı gösterilmeden kapatılıyor.

Burada iki farklı meseleyi birbirinden ayırmak gerekiyor. Dimitrov’un savunduğu politikaları eleştirmek başka şey (ki bu politikaları şekillendiren kişi elbette Stalin’di); onun emperyalistlerin ve Nazi istihbaratının hizmetinde olduğunu iddia etmek başka şey. Birincisi, siyasi programın, kararların ve bunların sonuçlarının incelenmesini gerektirir. İkincisi ise ayrıca kanıtlanması gereken somut bir suçlamadır. Siyasi bir çizginin yanlışlığı ya da işçi sınıfına verdiği zarar, o çizgiyi savunan kişinin yabancı bir istihbarat örgütü adına çalıştığını kendiliğinden göstermez.

Bland’ın Stalin savunusunda olduğu gibi, burada da kanıtın yerini önceden kurulmuş bir hikâye alıyor. Stalin sosyalizmin savunucusu olarak korunurken, eleştirilen -ve aslında bizzat Stalin’in geliştirmiş olduğu- politikalar ve yaşanan felaketler onun çevresindeki gizli düşmanların işi sayılıyor. Araştırılması gereken tarihsel ilişkilerin yerine, Stalin’i her durumda haklı çıkaran ve gündelik mantığın bile sınırlarını zorlayan bir açıklama yerleştiriliyor.

Aslında burada özgün bir yöntemle karşılaşmıyoruz. Stalinizmin siyasi karşıtlarını suçlamak için kullandığı “yöntem”, bu kez Stalinist bir lidere, Dimitrov’a yöneltiliyor. Programlar, sınıf çıkarları ve siyasi tercihler üzerinden incelenmesi gereken çatışmalar, ajanların ve gizli servislerin faaliyetleri olarak kurgulanıyor. Böylece karşıt görüşün neyi savunduğu ve hangi toplumsal çıkarlara karşılık geldiği soruları geri plana itiliyor; onun kimin hesabına çalıştığına ilişkin suçlama, tartışmanın yerini alıyor. Stalinist rejimin Trotskiy’e ve diğer muhaliflere karşı kullandığı suçlama mantığı, bu kez ünlü bir Stalinist lidere, Dimitrov’a yöneltilmiş oluyor.

Göstermelik Moskova Duruşmalarında kullanılan bu engizisyon mantığıyla, önceden suçlu olduğuna karar verilen herkesi ajan ve hain ilan etmek mümkün elbette.

Devam edecek

Çağdaş Stalinist “tarihçiler”: Bill Bland (1)

Çağdaş Stalinist “tarihçiler”: Bill Bland (3)

Çağdaş Stalinist “tarihçiler”: Bill Bland (4)

Contemporary Stalinist “historians”:

Bill Bland (1)

Bill Bland (1916-2001), one of the most ardent defenders of Stalin and Stalinism in recent history, remains a figure held in high regard and promoted in Turkey by Stalinist circles that fully or partly embrace Enver Hoxha’s political line. Since the early 2000s, some of his works have been translated into Turkish, his studies have been presented in glowing terms, and his historical interpretations have been cited as sources in various publications.

Before I began writing this article, I asked myself: “Who exactly is promoting Bill Bland in Turkey, and which political circles do they belong to?” When I looked into who had published his books, praised his work and drawn on his views, I came up with the following list:

[The links in the list below and the following paragraph lead to texts in Turkish.]

• 
  Ceylan Yayınları published his book The Restoration of Capitalism in the Soviet Union (Sovyetler Birliği’nde Kapitalizmin Restorasyonu) in 2005, translated by Tamer Balcı. The book’s description presents Bland’s work as “a collection of documents that simply must be studied”.

• Su Yayınevi published Joseph Stalin: Myth and Reality (Jozef Stalin: Söylence ve Gerçek) in 2009, compiled and translated by Garbis Altınoğlu. In his introduction to the book, also available online, Altınoğlu highly praises Bland’s research and endorses his interpretation that Stalin was not a ruler who wielded absolute authority.

• Teori ve Politika republished Altınoğlu’s introduction on 26 December 2023 under the title “The Reality of Marxism and Stalin” (“Marksizmin Gerçekliği ve Stalin”). In its editorial introduction to the text, the journal offers a favourable assessment of Altınoğlu’s defence of Stalin.

• In its article “Why Has No Sovietologist Emerged from Turkey? - 2” (“Türkiye’den neden Sovyetolog çıkmadı -2”), Evrensel lists Bland among the researchers who produced “very detailed and valuable studies” on the Soviet Union. In an interview with Alfonso Casal published in the newspaper, Bland is presented as a pioneering “anti-revisionist”, described as “a Hoxhaist before Hoxha”.

• On 28 March 2023, Teori ve Eylem published an article by Grover Furr, another ardent defender of Stalin, entitled “Did the Soviet Union Invade Poland in September 1939? No!” (“Sovyetler Birliği Eylül 1939’da Polonya’yı işgal etti mi? Hayır!”). In this article, Furr describes Bland’s study of the 1939 German–Soviet Non-Aggression Pact as “an excellent account”. The interview with Alfonso Casal, in which he speaks favourably of Bland, also appeared in the journal under the title “The United States, Imperialism and American Communists” (“ABD, emperyalizm ve ABD’li komünistler”).

• Kerem Yıldırım’s article “When Was Socialism Defeated in the Soviet Union?” (“Sovyetler Birliği’nde sosyalizm ne zaman yenildi?”), published in Gazete Patika, makes numerous references to Bland’s book on the restoration of capitalism. However, the article also criticises Stalin, so we should distinguish between endorsing all of Bland’s views and using his work as a source while accepting some of his arguments.

• Türkiye Direniyor helps disseminate Bland’s writings by publishing a Turkish translation of his text “The 1939 German-Soviet Non-Aggression Pact” (“1939 Alman-Sovyet Saldırmazlık Paktı”).

To these publications we can add some writings by individual authors. For example, in one of his articles from December 2016, the Stalinist writer Hasan Ozan İltemur does not fully accept Bland’s thesis that Stalin was in a minority within the party leadership, but finds it significant in relation to the period after 1945. Another Stalinist writer, İbrahim Okçuoğlu, cites numerous Soviet sources via Bland in his study “Commodity Production and the Law of Value under Socialism (II)” (“Sosyalizmde MetaÜretimi ve Değer Yasası (II)”). Bland thus appears in some writings as an authority whose historical interpretations are endorsed, and in others as a source of quotations and documents.

The list may not be particularly long or impressive, but it should not be dismissed lightly.

Of course, I do not claim that it is exhaustive; I may have overlooked some publications and authors. Even so, I think it gives a clear enough picture of who in Turkey holds Bill Bland in high regard, promotes him and uses his work as a source.

Many of Bill Bland’s essays and books are available in their original English in the Bill Bland archive on the Marxists Internet Archive. Alongside his work in “history” and “theory”, Bland wrote plays, directed two films and created a ballet. The archive also includes his work in art and literature.

A short biography of Bland

Bill Bland

Bill Bland was born into a well-to-do family on 28 April 1916 in Ashton-under-Lyne, in the north of England. After the printing works managed by his father closed during the Great Depression, he left school at fifteen and began working. While working as an optician’s assistant, he continued his education part-time and qualified as an optician himself. He visited the Soviet Union in 1937 and emigrated to New Zealand before the Second World War, later joining the Communist Party there. In Auckland, he served as the party’s district secretary and ran its political education activities.

In 1950, he returned to the United Kingdom, continued to earn his living as an optician and transferred his membership to the Communist Party of Great Britain (CPGB). He opposed The British Road to Socialism, the programme adopted by the party in 1951 and endorsed by Stalin. The programme envisaged a peaceful transition to socialism through parliament, which Bland could not reconcile with his understanding of Marxism-Leninism.

Khrushchev’s “Secret Speech” at the 20th Congress of the Communist Party of the Soviet Union (CPSU) in 1956 and the acceptance of criticism of Stalin within the CPGB deepened Bland’s disagreement with the party line. Nevertheless, he did not leave the party immediately. As he became involved in the self-described “anti-revisionist” organisations that emerged in Britain during the 1960s, he retained his CPGB membership for a time.

Bland became chairman of the Marxist-Leninist Organisation of Britain (MLOB), founded in 1967. Following the Cultural Revolution, he began studying the Chinese revolution and Mao’s views, concluding that Mao’s political and theoretical line was “revisionist”. This assessment deepened his disagreements with members of the organisation who remained loyal to Mao.

However, Bland’s opposition to Mao did not end his support for the Albanian leadership, which was then allied with China. He continued to regard Albania under Enver Hoxha as socialist. His stance on Albania was also one of the causes of division within the MLOB. After the organisation split in the mid-1970s, Bland took the lead in founding a group called the Communist League.

Bland rejected Mao’s line but continued to defend Stalin and Enver Hoxha, remaining a supporter of Hoxha for the rest of his life.

To be continued

Contemporary Stalinist “historians”: Bill Bland (2)

Contemporary Stalinist “historians”: Bill Bland (3)

Contemporary Stalinist “historians”: Bill Bland (4)