Ekim Devrimi’nin gerçek önderleri kimdi?
Anna Louise Strong’un tanıklığı
Bu diziyi uzun bir süredir ihmal ediyorum maalesef.
En son, tam bir
yıl önce, Albert Rhys Williams’ın tanıklığını kısaca ele almıştık.
Bu yazıda da bir başka Amerikalı sosyalist gazetecinin kitabı üzerinde duracağız. Anna Louise Strong’un (1885-1970) The First Time in History: Two Years of Russia’s New Life (Tarihte İlk Kez: Rusya’nın Yeni Hayatından İki Yıl) başlıklı kitabı bizi devrimden birkaç yıl sonrasına, Lenin’in hâlâ hayatta olduğu ve ülkenin iç savaşın ardından yeniden ayağa kalkmaya çalıştığı günlere götürecek.
Kitap ilk olarak 1924’te New York’ta yayımlandı.
Tarihte İlk
Kez, Strong’un Ağustos
1921’den Aralık 1923’e kadar Sovyet Rusya’da yaptığı gözlemleri bir araya
getiriyor. Sanayi ve tarımın yeniden örgütlenmesinden eğitime, kadın
haklarından alkolle mücadeleye kadar pek çok konuya değiniyor. Strong,
işçilerle, köylülerle ve Bolşevik önderlerle yaptığı görüşmeler üzerinden hem
dönemin iyimserliğini hem de gündelik hayatın güçlüklerini aktarıyor.
Bildiğim
kadarıyla bu kitap bugüne kadar Türkçeye çevrilmedi. Türkiye’de Ekim Devrimi,
sosyalist inşa çabaları ya da Yeni Ekonomi Politikası (NEP) üzerine yapılan
tartışmalarda da bu kitaba atıfta bulunulduğuna hiç rastlamadım. Anlaşılan,
kitap Türkiye’de sosyalist solda pek az ilgi görmüş.
![]() |
| Strong, kıtlık sırasında açlık çeken çocukların arasında. Volga bölgesi, Sovyet Rusya (1921) |
Tarihte İlk
Kez Türkiye’de pek
bilinmiyor olsa da Anna Louise Strong’un adı ülkenin sosyalist çevrelerinde esas
olarak Stalin Dönemi’yle anılıyor. Onur Yayınları, Strong’un 1956
tarihli The Stalin Era adlı kitabını 1988’de Alaattin Bilgi’nin
çevirisiyle, bu adla yayımladı.
![]() |
| Anna Louise Strong |
Aynı bölümde küçük bir sahne var. Bir grup dokuma işçisi, Kızıl Ordu’nun
başındaki Trotskiy’i ziyaret edip ona bir sancak veriyor. Yanlarında bir ücret
defteri de getirmişler. Trotskiy’e bir sicil numarası vermiş, onu fabrikanın
dokumacıları arasına kaydetmişler. Strong’un Trotskiy’le yaptığı görüşmelerden
aktardıkları da var. Örneğin Trotskiy, ordu işlerini yoluna koyabilirse kömür
ve çelik sanayisine biraz zaman ayırabileceğini söylüyor.
Bitirirken bu
dizide hep yaptığımızı yapalım ve “Ekim Devrimi’nin gerçek önderleri kimdi?”
sorusuna birazcık daha ışık tutabilmek için Strong’un kitabında hangi Bolşevik
önderin adının kaç kez geçtiğine bakalım.
Listenin başında
Lenin’in olmasına alışığız. Ancak bu kez en üstte Trotskiy’in adı yer alıyor. Trotskiy’in
adı kitapta 20 kez geçiyor. Ardından 7 kez anılan Lenin, 3 kez anılan Kalinin
ve 2 kez anılan Kamenev geliyor. Buharin, Radek, Rıkov, Zinovyev ve Stalin’in
adları ise yalnızca birer kez geçiyor.
Strong, Stalin’in
adını sadece Yahudilerin Rusya’yı yönettiği iddiasını
ele aldığı bölümde
Politbüro’daki isimleri sıralarken anıyor.
[1] Strong, Tarihte
İlk Kez’in yayımlanmasından bir yıl sonra, 1925’te Stalin’i Trotskiy’e karşı destekleyen bir
yazı yayımladı. Sonraki
yıllarda da Stalinist rejimi savundu. Şubat 1949’da Sovyet makamları onu
Amerikan casusu olmakla suçlayarak Moskova’da tutukladı. Altı gün hapiste
kaldıktan sonra sınır dışı edildi. Stalin’in ölümünden sonra, 1955’te Sovyet
yönetimi suçlamanın asılsız olduğunu açıkladı. Strong, ertesi yıl yayımlanan Stalin
Dönemi’nde kitlesel baskıları kabul etmekle birlikte Stalin’i övmeyi
sürdürdü. Giderek Mao’nun çizgisine yakınlaştı. 1958’de Pekin’e yerleşti ve
daha sonra çıkardığı Letter from China bülteninde Maoist rejimi ve
Kültür Devrimi’ni savundu. 29 Mart 1970’te Pekin’de öldü.

















