Tarihi tersyüz ederken hakikate çarpmak

Yalçın Küçük, Türkiye’de yaşayan; üretkenliği kadar hastalık ölçüsündeki ben-merkezciliği ve eksantrik Stalinist konumuyla da istisnai bir siyasi ve entelektüel figürdür. Küçük, özellikle Türkiye Üzerine Tezler 2 (ilk yayımlanma tarihi 1979) [*] kitabından itibaren şu iddiayı ısrarla ve sık sık dile getirmiştir: “Sovyetler Birliği 1945 yılında Türkiye’den ne toprak ne de Boğazlar’da üs istemiştir.”

Sovyetler Birliği’nin böyle bir talepte bulunduğu iddiası, Küçük’e göre Türkiye’nin emperyalist kampa dâhil olması sürecinde uydurulmuş bir “Soğuk Savaş masalı”dır. Bu “masal”, Moskova’da 1945’te yapılmış olan Selim Sarper–Molotov görüşmesinin çarpıtılması yoluyla üretilmiştir. Küçük’e göre Sovyetler Birliği yalnızca, değişen koşullar nedeniyle eskimiş olan 1925 tarihli Dostluk Anlaşması’nın güncellenmesini istemiştir; dolayısıyla ne Kars ne Ardahan ne de boğazlar rejimi, öne sürüldüğü gibi, düşmanca bir yaklaşımla masaya getirilmiştir.

Küçük’ün Türkiye tarihini “altüst ettiğini” öne sürdüğü bu iddiayı dile getirmesinden on iki yıl sonra, 1991 yılında, Sovyetler Birliği’nde Stalinist rejim son nefesini verirken, Sovyet yazar ve gazeteci Feliks Çuyev’in Vyaçeslav Molotov ile yaptığı 140 görüşmeden oluşan nehir söyleşi Rusça olarak yayımlandı (Sto Sorok Besed s Molotovym). Kitabın İngilizce çevirisi ise 1993 yılında Molotov Remembers başlığıyla okurla buluştu. [**]

Kitabın Türkçe çevirisi 2007 yılında Yordam Kitap tarafından Molotov Anlatıyor başlığıyla yayımlandı. (Türkçe çevirinin alt başlığı, Stalin'in sağkolu ile yapılan 140 görüşme.) Stalin’in uzun yıllar dışişleri bakanlığını yapmış olan Molotov, bu söyleşilerde özetle ve son derece açık biçimde şunları söylüyordu: “Boğazlar’da ortak üs ve Kars-Ardahan’ı talep ettik… Bu taleplerimizde ileri gittik. Zamanlaması yanlıştı ve Türkiye’yi Batı’nın kucağına ittik.” (Feliks Çuyev, Molotov Anlatıyor: Stalin’in Sağkolu ile Yapılan 140 Görüşme, çev. Suna Kabasakal, Yordam Kitap, 1. basım, İstanbul, 207, s. 104-106)

Mart 2010’da Yordam Kitap, Molotov Anlatıyor’un genişletilmiş ikinci baskısını yayımladı. [***] Bu basıma “Yayınevinin Notu” başlığıyla eklenen kısa açıklamada, Yalçın Küçük’ün Molotov’un bu açık ifadelerini göz göre göre inkâr ettiği ve bunun yayınevine ve kitabın çevirmenlerine yönelik haksız bir tutum olduğu vurgulanıyordu:

Bu kısa notta, istemeyerek de olsa, çeviri hakkında Yalçın Küçük tarafından dile getirilen asılsız bir iddiaya da değinmemiz gerekiyor. Kendisiyle yapılan bir söyleşide Molotov Anlatıyor kitabında Sovyetler’in Türkiye’den toprak ve Boğazlar’da denetim talebine yer verildiği hatırlatılınca Küçük ‘O kitapta öyle bir şey yoktur. Asla öyle bir şey söylememiştir Molotov…’ diyor.

(…) İlgilenen okurlar bu basımın 116-118. sayfalarına bakabilirler. (s. 11-12) [****]

Aynı notta, Küçük’ün söz konusu söyleşide neler dediği daha geniş bir biçimde, dipnot olarak aktarılır:

KVK: Yordam Yayınları, "Molotov Anlatıyor" isimli bir kitap çıkardı. Türkiye’yle ilgili olarak, Molotov "Türkiye’den Kars, Erzurum ve ayrıca Boğazlardan da hak talebimiz olmuştur," diyor. Siz, Türkiye Üzerine Tezler’de bunun bir uydurma olduğunu yazmıştınız. O kitap hakkındaki düşüncelerinizi alabilir miyiz? 

YK: Bir hafta önce gelseydiniz, o kitabın Rusça’sı buradaydı, İstanbul’daki Barış’a gönderdim. Hayır, o kitapta öyle bir şey yoktur. 

KVK: Türkçe çeviride mi bir hata var? 

YK: Bilemem. O kitapta öyle bir şey yoktur. Asla öyle bir şey söylenmemiştir Molotov tarafından... Barış Zeren ile de bu meseleyi tartışıyoruz; o, bu konulara daha çok eğiliyor. Bana dün gönderdiği notta da şöyleydi, ‘Feridun Cemal Erkin’in anılarında yer alıyor, oradan girmiştir bu şey yok. Bakın, çok açık olarak, Mehmet Perinçek de söylüyor, o yazdı Moskova’da. Bir ara şöyle, ‘Bizim buradan istediğimiz...’ diyor, ama sonra ‘Hayır, biz böyle bir şey istemedik’ diyor. Sanki bir ara Stalin böyle bir şey söylemiş, ama sonra ‘Hayır, hiçbir şekilde öyle bir şey Molotov’un anılarında yok’ diyor. Bu konuda çok açık bir şey yok. Her solcunun okuması gereken bir kitap. Molotov bir sosyalisttir. Molotov orada... Hiçbir yerde yok... Bakın, Molotov’un anılarında, Sovyetler hakkında, Sovyetler müthiştir, arşivler müthiştir, her şey müthiştir, ama Molotov’un anılarında... Zaten, şimdi hatırlıyorum, o çeviri, Molotov’un anıları değil, Molotov’la yapılan söyleşiler. Molotov’un anıları değil. (s. 12)

Bu pasajdan da anlaşılacağı üzere Yalçın Küçük Rusça bilmektedir. Türkçe çeviriyi ise okumamış olduğu anlaşılmaktadır; ancak kitabın Rusça orijinalini okuduğunu bizzat kendisi söylemektedir. (Küçük’ün kitabın İngilizce çevirisini okuyup okumadığını bilemiyoruz.)

Yalçın Küçük

Kitapta yer alan konuyla ilgili pasajlar muğlak değildir; ima yoluyla söylenmiş sözler de değildir. Aksine, Molotov’un kendi ağzından, net, doğrudan ve tekrarlı biçimde dile getirilmiş ifadelerdir. Buna rağmen Küçük, bu ifadelerin varlığını hiçbir tereddüt göstermeksizin, sert bir dille ve kategorik biçimde inkâr etmektedir.

Yordam Kitap’ın Küçük’ün kendisini zan altında bırakan bu sözlerine karşı yumuşak bir dil kullandığını da belirtmek gerekir. Çünkü burada mesele ne bir “çeviri hatası”dır ne de yanlış bir “editoryal tercihtir”. Küçük’ün söyledikleri doğru kabul edilecek olursa, Yordam Kitap’ın Molotov’a söylemediği sözleri söylettiği, yani kitabı tahrif ettiği sonucuna varmak zorunlu hale gelir. Küçük’ün hem İngilizce hem de Rusça bildiği dikkate alındığında, basit bir yanlış okuma ihtimali de söz konusu olamaz.

Kitaptaki konuyla ilgili pasajların varlığını inkâr ederken “Molotov bir sosyalisttir” diye özellikle vurgulayan Küçük, okurdan “sosyalist” Molotov’un ne söylediğini değil ne söylemiş olması gerektiğini esas almasını beklemektedir. “Böyle saçma şey olur mu?” demeyin. Olmuş işte! Çünkü Yalçın Küçük, Türkiye tarihine yaptığına inandığı o “büyük” katkılardan birinin bu şekilde çürütülmesine ancak ve ancak bu şekilde engel olabileceğini düşünmektedir.

Ben-merkezciliğin Yalçın Küçük’ü getirdiği yer burasıdır. Bu, basit bir entelektüel yanılgıdan ziyade, patolojik bir durumdur.

[*] Yalçın Küçük, Türkiye Üzerine Tezler II, Tekin Yayınları, 1. basım, İstanbul, 1979.

[**] Felix Chuev, Molotov Remembers: Inside Kremlin Politics, yay. haz. Albert Resis, Ivan R. Dee, Chicago, 1993.

[***] Feliks Çuyev, Molotov Anlatıyor: Stalin’in Sağkolu ile Yapılan 140 Görüşme, çev. Ayşe Hacıhasanoğlu ve Suna Kabasakal, Yordam Kitap, Gözden geçirilmiş ve genişletilmiş 2. basım, İstanbul, 2010

[****] Molotov’un Türkiye’den Boğazlar’da üs ile Kars ve Ardahan’ın talep edildiğini açıkça belirttiği pasajlar, Yordam Kitap’ın ilk baskısında 104-106., ikinci genişletilmiş baskısında ise 116-118. sayfalarda yer almaktadır.