Cuba: The dominant wing of the bureaucratic caste is bent on capitalist restoration

On Javier Gómez Sánchez’s article

Diaz-Canel and Raúl Castro

The day before yesterday, I published on this blog a revised Turkish translation of Cuban journalist and filmmaker Javier Gómez Sánchez’s article, “Küba ve kapitalizme tam dönüş” (“Cuba and the Complete Turn towards Capitalism”). In the brief introduction I added to the article, I noted that I have fundamental differences with Gómez Sánchez in terms of both analysis and political perspective, but that I nevertheless considered it important to publish the text because it contains significant information and observations from within Cuba itself.

Foremost among these differences is the question of Cuba’s social character. Gómez Sánchez describes Cuba as “a socialist country”, its economy as “a socialist economy”, and the Fidelista base as “communist”. I do not agree with any of these contradictory characterisations.

Cuba is neither a socialist nor a communist society, but a bureaucratically degenerated workers’ state.

In Cuba, as in all Stalinist regimes, there is a privileged bureaucratic caste that dominates the upper echelons not only of the intertwined state and party apparatuses but also of public enterprises. Its housing, access to consumer goods, the education of its children, and access to healthcare and scarce resources—in short, its way of life—are markedly different from those of the broad masses of workers and working people. This inequality has become much more visible, particularly over the past fifteen years, as large sections of the population have been driven into deep poverty and deprivation.

The economic situation of the broad masses in Cuba is extremely dire.

From 1989 onwards, in Eastern Europe and subsequently in the Soviet Union -leaving aside certain exceptional cases in which the national question became decisive- capitalist restoration was, to a large extent, an expression of the Stalinist bureaucracy’s drive to secure its own privileges through private property. A significant section of the bureaucrats who administered state property became its direct owners in the course of the restoration process.

This was precisely the historical alternative Trotsky had posed for the Soviet Union from the 1930s onwards: either the working class would overthrow the bureaucracy through a political revolution and restore workers’ democracy or, failing that, the bureaucracy would ultimately pave the way for the restoration of capitalism.

What makes Gómez Sánchez’s article particularly important from my standpoint is that it provides valuable insider information about how far developments in Cuba have advanced towards the second of these possibilities.

The author describes how, following the reforms initiated under Raúl Castro in 2011, the emerging strata of private entrepreneurs have steadily grown stronger, become integrated with the state bureaucracy and technocracy, and developed into a political force. He argues that these groups have gained considerable influence within state structures and within the Cuban Communist Party itself.

More importantly, he offers a periodisation. According to Gómez Sánchez, the period between the debates preceding the 2008 reforms and the discussions over the 2019 Constitution was when resistance within the National Assembly to the advance of capitalism was at its strongest. Thereafter, business-owning deputies and the bureaucratic layers supporting them became increasingly influential.

Taking Gómez Sánchez’s periodisation as a starting point, one can draw an analogy that he himself does not make: Cuba’s 2019 could be its equivalent of the Soviet Union’s 1985.

This, of course, does not mean that the histories of the two countries are identical. In 1985, however, capitalist restoration had not yet emerged within the Soviet bureaucracy as an explicit and fully developed programme. The balance of forces within the bureaucracy was shifting, and those sections advocating a turn towards the market and private property were beginning to take the political initiative. Within a few years, increasingly broad sections of the party–state apparatus became direct agents of restoration.

If the picture drawn by Gómez Sánchez is accurate, Cuba too is crossing a threshold of a similar character.

From this standpoint, the recently adopted package of 176 measures for “economic and social transformation” is of major significance. According to Gómez Sánchez, these include the legalisation of private banking, the sale of fuel by the private sector, the liquidation of loss-making state enterprises and the privatisation of their infrastructure, the conversion of public enterprises into joint-stock companies, and their takeover by private entities.

Considered alongside the accumulation of private capital over the past fifteen years and the integration of the bureaucracy with these new economic forces, these measures make it increasingly difficult to speak merely of the limited and temporary use of market mechanisms. The floodgates are being opened for the transformation of bureaucratic privilege into private property.

Another important aspect of Gómez Sánchez’s article is the role of the party–state apparatus in this process.

According to Gómez Sánchez, in Cuba -just as in the Stalinist regimes of the Soviet Union and Eastern Europe- economists who favour capitalist restoration, private entrepreneurs, and circles associated with them are finding ever greater support within the state and party apparatus. By contrast, voices opposing the capitalist transformation are increasingly being silenced in the official media.

These claims, of course, require further investigation. But the fundamental question is now clear:

Is the dominant wing of the bureaucracy that governs Cuba ceasing to be a caste whose social position rests on state property and becoming instead the political instrument through which that property is transformed into its own private property and that of the emerging new bourgeoisie?

The answer given by Gómez Sánchez’s article is clearly “yes”.

The metaphor Gómez Sánchez uses at the end of his article is particularly striking. In his view, the fundamental change in Cuba is that those who still hold political power no longer hold economic power:

“The ringmaster is no longer the owner of the circus.”

I think this metaphor needs to be reformulated somewhat differently:

Those running the circus now want to hold the title deed to it as well!

This, then, is the central issue facing Cuba in the period ahead. Will the bureaucratic caste succeed in transforming the political power it has held for decades into the class rule of a new property-owning bourgeoisie? Or will the Cuban working class and working people be able to emerge as an independent political force against both US imperialism and capitalist restoration?

From a Leninist standpoint, an optimistic answer to this question does not appear possible. In the absence of a revolutionary vanguard organisation of the working class, spontaneous struggles may produce important and even explosive upheavals, but they cannot develop a coherent programme against capitalist restoration or constitute an alternative political power. Under present conditions, unfortunately, there is no organised force in Cuba capable of leading the working class in the struggle to reverse the process of capitalist restoration.

Küba: Bürokratik kastın egemen kanadı kapitalist restorasyonu kafaya koymuş

Javier Gómez Sánchez’in yazısı üzerine

Diaz-Canel ve Raúl Castro

Dün Kübalı gazeteci ve sinemacı Javier Gómez Sánchez’in “Küba ve kapitalizme tam dönüş” başlıklı yazısının gözden geçirilmiş Türkçe çevirisini bu blogda yayımladım. Yazıya eklediğim kısa sunuşta, Gómez Sánchez’le esaslı görüş ve siyasi perspektif farklılıklarına sahip olduğumu, buna rağmen Küba’nın içinden önemli bilgiler ve gözlemler içerdiği için metni yayımlamayı gerekli gördüğümü belirtmiştim.

Bu farklılıkların başında Küba’nın toplumsal niteliği geliyor. Gómez Sánchez Küba’yı "sosyalist bir ülke", ekonomisini "sosyalist bir ekonomi", Fidelci tabanı da "komünist" olarak tanımlıyor. Ben bu çelişkili tanımlamaların hiçbirine katılmıyorum.

Küba sosyalist ya da komünist bir toplum değil, bürokratik olarak yozlaşmış bir işçi devletidir.

Küba’da da bütün Stalinist rejimlerde olduğu gibi, iç içe geçmiş devlet ve parti aygıtlarının yanı sıra kamu işletmelerinin üst kademelerine hâkim ayrıcalıklı bir bürokratik kast vardır. Bu kastın konutları, tüketim olanakları, çocuklarının eğitimi, sağlık hizmetlerine ve kıt kaynaklara erişimi, kısacası yaşam tarzı geniş işçi ve emekçi kitlelerden farklıdır. Özellikle son on beş yılda halkın büyük kesimlerinin derin bir yoksulluğa ve yoksunluğa itilmesiyle bu eşitsizlik çok daha görünür hâle gelmiştir.

Küba'da geniş halk kitlelerinin ekonomik durumu son derece kötü

1989’dan itibaren Doğu Avrupa’da ve ardından Sovyetler Birliği’nde -ulusal sorunun belirleyici hâle geldiği kimi istisnai vakalar bir yana bırakılırsa- kapitalist restorasyon büyük ölçüde Stalinist bürokrasinin kendi ayrıcalıklarını özel mülkiyet güvencesi altına alma atılımının ifadesiydi. Devlet mülkiyetini yöneten bürokratların önemli bir bölümü, restorasyon sürecinde bu mülkiyetin doğrudan sahiplerine dönüştü.

Trotskiy’in 1930’lu yıllardan itibaren Sovyetler Birliği için ortaya koyduğu tarihsel alternatif de buydu: Ya işçi sınıfı bürokrasiyi bir siyasi devrimle devirerek işçi demokrasisini yeniden kuracak ya da bürokrasi, bu gerçekleşmediği takdirde, sonunda kapitalizmin yeniden kurulmasının yolunu açacaktı.

Gómez Sánchez’in yazısını benim açımdan özellikle önemli kılan, Küba’da ikinci olasılık yönündeki gelişmenin ulaştığı aşamaya ilişkin içeriden önemli bilgiler vermesidir.

Yazar, 2011’de Raúl Castro öncülüğünde başlatılan reformların ardından ortaya çıkan özel girişimci kesimlerin giderek güçlendiğini, devlet bürokrasisi ve teknokrasisiyle bütünleştiğini ve siyasi bir güç hâline geldiğini anlatıyor. Bu kesimlerin devlet yapıları ve bizzat Küba Komünist Partisi içinde büyük bir nüfuz kazandığını ileri sürüyor.

Daha da önemlisi, bir dönemleştirme yapıyor. Gómez Sánchez’e göre 2008 reformları öncesindeki tartışmalar ile 2019 Anayasası üzerindeki görüşmeler arasındaki dönem, Ulusal Meclis içinde kapitalist ilerleyişe karşı direnişin en güçlü olduğu dönemdi. Sonrasında ise işletme sahibi milletvekilleriyle onları destekleyen bürokratik kesimler giderek ağırlık kazandı.

Burada, Gómez Sánchez’in dönemleştirmesinden yola çıkarak onun yapmadığı bir analoji yapılabilir: Sovyetler Birliği’nin 1985’i, Küba’nın 2019’u olabilir.

Bu elbette iki ülkenin tarihinin bire bir aynı olduğu anlamına gelmez. Ancak 1985’te Sovyet bürokrasisi içinde kapitalist restorasyon henüz açık ve tamamlanmış bir program hâlini almamıştı. Bürokrasi içindeki dengeler değişiyor, piyasa ve özel mülkiyet yönündeki dönüşümü savunan kesimler siyasi inisiyatifi ele geçirmeye başlıyordu. Birkaç yıl içinde parti-devlet aygıtının giderek genişleyen bölümleri restorasyonun doğrudan taşıyıcısı hâline geldi.

Gómez Sánchez’in çizdiği tablo doğruysa, Küba’da da benzer nitelikte bir eşik aşılmaktadır.

Bu açıdan son kabul edilen 176 “ekonomik ve toplumsal dönüşüm” önlemi büyük önem taşıyor. Gómez Sánchez’e göre bunlar arasında özel bankacılığın yasallaştırılması, akaryakıtın özel sektör tarafından satılması, zarar eden devlet işletmelerinin tasfiyesi ve altyapılarının özelleştirilmesi, kamu işletmelerinin anonim şirketlere dönüştürülmesi ve özel aktörler tarafından devralınması bulunuyor.

Bunlar son on beş yılda gelişen özel sermaye birikimi ve bürokrasinin yeni ekonomik güçlerle bütünleşmesiyle birlikte düşünüldüğünde, yalnızca piyasa mekanizmalarının sınırlı ve geçici kullanımından söz etmek giderek zorlaşıyor. Bürokratik ayrıcalığın özel mülkiyete dönüşmesinin önündeki baraj kapakları açılıyor.

Gómez Sánchez’in yazısındaki bir başka önemli husus da parti-devlet aygıtının bu süreçteki rolü.

Gómez Sánchez’in anlattığına göre Küba’da -tıpkı SSCB’de ve Doğu Avrupa’daki Stalinist rejimlerde gördüğümüz gibi- kapitalist restorasyon yanlısı iktisatçılar, özel girişimciler ve bunlarla bağlantılı çevreler devlet ve parti aygıtı içinde giderek daha fazla destek buluyor. Buna karşılık kapitalist dönüşüme itiraz eden sesler resmî medyada giderek daha fazla susturuluyor.

Bu iddiaların elbette ayrıca araştırılması gerekir. Fakat temel soru artık açıktır:

Küba’yı yöneten bürokrasinin egemen kanadı, toplumsal konumunu devlet mülkiyetine dayandıran bir kast olmaktan çıkıp, bu mülkiyeti kendi özel mülkiyetine ve gelişmekte olan yeni burjuvazinin mülkiyetine dönüştürmenin siyasi aracına mı dönüşüyor?

Gómez Sánchez’in yazısının verdiği yanıt açık biçimde “evet” yönündedir.

Gómez Sánchez’in yazısının sonunda kullandığı benzetme oldukça çarpıcıdır. Ona göre Küba’daki temel değişim, siyasi iktidarı hâlâ elinde tutanların artık ekonomik gücü ellerinde tutmamasıdır:

“Sirki yöneten kişi artık sirkin sahibi değildir.”

Ben bu benzetmeyi biraz daha farklı bir biçimde formüle etmek gerektiğini düşünüyorum:

Sirki yönetenler, artık sirkin tapusuna da sahip olmak istiyorlar!

Küba’da önümüzdeki dönemin temel meselesi de budur. Bürokratik kast, onlarca yıldır elinde tuttuğu siyasi iktidarı özel mülkiyet sahibi yeni bir burjuvazinin sınıf iktidarına dönüştürmeyi başaracak mı? Yoksa Küba işçi sınıfı ve emekçi halkı hem ABD emperyalizmine hem de kapitalist restorasyona karşı bağımsız bir siyasi güç olarak sahneye çıkabilecek mi?

Bu soruya Leninist bir bakış açısından iyimser bir yanıt vermek mümkün görünmüyor. İşçi sınıfının devrimci öncü örgütünün bulunmadığı koşullarda kendiliğinden mücadeleler önemli ve hatta sarsıcı patlamalar yaratabilir; fakat kapitalist restorasyona karşı tutarlı bir program ve siyasi iktidar alternatifi oluşturamaz. Bugünkü koşullarda Küba’da kapitalist restorasyon sürecini tersine çevirme mücadelesinde işçi sınıfına öncülük edebilecek örgütlü bir güç bulunmuyor maalesef.

Çeviri:

Küba ve kapitalizme tam geri dönüş

Javier Gómez Sánchez

Javier Gómez Sánchez

1984 doğumlu Kübalı sinemacı, gazeteci ve iletişimci Javier Gómez Sánchez’in bu yazısı, ilk olarak "Cuba y el giro completo al capitalismo” başlığıyla Uruguay’da çıkan haftalık gazete Brecha’nın 24 Temmuz 2026 tarihli 2122. sayısında yer aldı.

Yazının İngilizce çevirisi, yazarın izniyle, “Cuba and the complete turn towards capitalism” başlığı altında 28 Temmuz 2026’da In Defence of Marxism sitesinde yayımlandı. In Defence of Marxism, yazıyı “Küba Devrimi’nin geleceğine ilişkin tartışmaya çok ilginç bir katkı” olarak değerlendirdiğini belirtiyor.

Metnin Türkçe çevirisi de 6 Ağustos 2026’da aynı sitede yayımlandı. Aşağıda, bu Türkçe çeviriyi İngilizce metinle karşılaştırarak gözden geçirilmiş ve gerekli gördüğüm yerlerde yeniden çevrilmiş hâliyle yayımlıyorum.

Javier Gómez Sánchez’le gerek Küba Devrimi’nin tarihine gerekse sosyalizmin inşası ve Stalinizm sorununa yaklaşım bakımından esaslı görüş ve siyasi perspektif farklılıklarım var. Bununla birlikte, tıpkı In Defence of Marxism gibi, bu farklılıkların yazının önemini ortadan kaldırmadığını düşünüyorum. Küba’nın içinden yazılmış olması ve ülkede son yıllarda yaşanan ekonomik ve siyasi dönüşüme ilişkin önemli bilgiler ve gözlemler içermesi, metni okunmaya ve tartışılmaya değer kılıyor.

Burada yazıyı herhangi bir yorum eklemeden yayımlamakla yetineceğim. Gómez Sánchez’in aktardığı bilgilerin ne anlama geldiği ve Küba’da yaşanmakta olan dönüşümün nasıl değerlendirilmesi gerektiği konusunu ise ayrı bir blog yazısında ele alacağım.

* * *

Son yıllarda ortaya çıkan özel girişimci kesimler ve fikirlerini ortaklaştırdıkları ağlar, Küba’da yeni bir siyasi güç hâline geldi.

Hükümet bürokrasisi ve teknokrasisiyle bütünleşmeleri sayesinde, krizlerden yararlanarak kendi çıkarlarına uygun değişiklikleri gerçekleştirme konusunda giderek artan bir kapasiteye sahip olduklarını gösterdiler.

Devlet Konseyi tarafından kısa süre önce “toplumsal dönüşümler” başlığı altında açıklanan 176 “önlemin” özünü, gerçekte bunlardan kâr elde edebilecek bir ekonomik elitin uzun süredir hayata geçirilmesini talep ettiği girişimler oluşturmaktadır. Bu önlemler arasında özel bankacılığın yasallaştırılması, akaryakıtın özel sektör tarafından satılması, zarar eden devlet işletmelerinin tasfiyesi (altyapıları ve faaliyetleriyle birlikte özelleştirilmeleri), devlet işletmelerinin anonim şirketlere dönüştürülmesi ve özel aktörler tarafından devralınmaları yer almaktadır.

Bu önlemler olağan koşullar altında bu denli kolay gündeme getirilemezdi. Ancak Küba toplumunun COVID-19 salgınından bu yana içinde bulunduğu kesintisiz şok hâli -özellikle de ocak ayında ABD’nin Venezuela’ya saldırısından, tam petrol ablukasından ve askerî müdahale tehditlerinden bu yana- Küba’da sosyalizmden kapitalizme geçişi hedefleyen politikaların uygulanmasının önünü açtı.

Bu önlemlerin uygulanmasını zorunlu kılan, ABD saldırganlığının tırmanması değildir; çünkü bu önlemler zaten bir süredir hazırlanmaktaydı. Bunların hayata geçirilmesi için mevcut fırsattan yararlanılmasını mümkün kılan, söz konusu saldırganlığın yarattığı şok hâlidir.

Raúl Castro’nun öncülüğünde 2011 yılında başlatılan reformlardan bu yana geçen son on beş yılda hedef, sosyalist devlet ekonomisi ile kapitalist piyasanın bir arada varlığını sürdüreceği karma bir ekonomi modeli kurmaktı. Ne var ki ABD’nin ekonomik ablukası altındaki Küba devleti, bizzat bu reformların ortaya çıkardığı kapitalist güçleri denetim altında tutmayı başaramadı ve sonunda bu güçlerin baskısına yenik düştü.

Özel sermaye çevreleri; yolsuzluk, aile bağları ya da yöneticilerle kurdukları dostluk ilişkileri yoluyla, ideolojik kimlik kaybından, safdillikten ve sosyalist hareketin abluka karşısındaki güçsüzlüğünden yararlanarak devlet yapılarına ve bizzat Küba Komünist Partisi’ne (PCC) giderek daha fazla nüfuz ettiler.

Bu iş çevreleri, “Gurular” ya da (“Chicago Boys”a gönderme yapılarak) “Havana Boys” olarak anılan bir grup liberal iktisatçıyla eşgüdüm içinde, etkili bir özel medya aygıtı oluşturdu. Yıllardır özelleştirmeyi, devletin ve sosyalizmin tasfiyesini öngören önerileri birer çözüm gibi sunarak gündeme getiriyorlar. Bütün bunlar, sosyalizmi hâlâ savunan devrimci, komünist ve Fidelci bir toplumsal tabanın varlığına rağmen gerçekleşiyor; ancak bu taban tükenmiş, ezilmiş, seçeneksiz bırakılmış ve her şeyden önemlisi önderlikten yoksun durumda.

Bizzat Cumhurbaşkanı ve PCC Birinci Sekreteri, özel girişimci sektörün ve çıkarlarının sorgusuz sualsiz bir savunucusu hâline gelmiştir ve yeni politikaların “sosyalizmi kurtaracağını” sürekli yineleyip durmaktadır. Buna karşılık özel ellerdeki basın organları, daha önce gizlemeye çalıştıkları “geçiş” kavramını ve bu geçişin toplum içinde yaratacağı “kazananlar ve kaybedenler” sürecinin nasıl yönetilmesi gerektiğini artık açıkça tartışır hale gelmiştir.

Meclis kapitalist restorasyon yolunda 176 karar tasarısını oybirliğiyle kabul etti.

Halk İktidarı Ulusal Meclisi, kendisine yalnızca bir gün önce sunulan belgeyi onaylamak üzere tek oturumluk bir toplantı yaptı. Bu kısa süre içinde, 176 önlemden tek birine karşı dahi herhangi bir önerge sunulmadı. Oysa hükümetin özel şirketlerden vergileri gerektiği gibi tahsil edemediği ve bunun devasa bir bütçe açığına yol açtığı bir dönemde, sırf halktan KDV alınmaya başlanması kararı bile günler sürecek yoğun tartışmaları gerektirirdi.

2008 reformları öncesinde yürütülen tartışmalar ile 2019 Anayasası üzerindeki görüşmeler arasındaki dönemde, Ulusal Meclis kapitalizmin ilerleyişine karşı en dikkate değer direniş dönemini yaşadı. Ancak o tarihten bu yana Meclis kürsüsüne, devlet bürokrasisinin desteğini alan, sahte yurtseverlik söylemlerine başvuran ve her oturumda söz almaları sağlanan işletme sahibi milletvekillerinin söylemi hâkim oldu. Devlet televizyonu ve resmî basın da ardından bu söylemi yayınlarının odağı ve gazetelerin birinci sayfalarının başlıca konusu hâline getirdi.

Bir süredir, geçiş sürecine yönelik her türlü direniş ifadesi resmî medyada sansüre uğruyor. Kısa süre önce açıklanan önlem paketi karşısında eleştirel yazılar yazmaya cesaret eden az sayıdaki kişi ise bunları yabancı basında yayımlamak zorunda kaldı. Kübalı aydınların önemli bir bölümü ya kamuoyu önünde sessiz kalıyor ya da geçiş fikrini benimsemiş bulunuyor. Küba dışındaki kapitalizmden söz etmeye fazlasıyla istekli olan bu kesim, ülke içinde kapitalizmden söz etmekten ise kaçınıyor ve bürokrasi tarafından yönetilen bir ödül ve ceza sistemi aracılığıyla denetim altında tutuluyor.

Havana’nın Dragones mahallesinde sokakta çeşitli ürünler satan bir grup insan.

Son yıllarda, ABD’nin Küba’yı içeriden istikrarsızlaştırma stratejisinin bir parçası olarak, Küba hükümeti ablukaya ek olarak kirli bir savaşın da içine sürüklendi. ABD, Küba’daki siyasi mahkûmların sayısına ilişkin istatistikleri uluslararası alanda bir koz olarak, adeta satranç tahtasındaki taşlarmış gibi kullanıyor. Üniversiteler ise, ABD’nin finansmanı ve desteğini alan sansüre uğramış sanatçılar ile “bağımsız” gazetecilerin şikâyetleriyle doldurularak, fiilen yumuşak darbe niteliğine varan girişimlerle zehirlendi.

Öte yandan, çok gürültü çıkaran ancak çok az şey başaran muhalifler yargılanıp hapsedilmiş ya da ülkeyi terk etmeyi ehvenişer olarak seçmeye itmek amacıyla baskıya maruz bırakılmıştır; böylece “sürgün” kavramı yeniden canlandırılmıştır. Ardından bu kişilerin faaliyetleri ve mali bağlantıları devlet televizyonunda yayımlanan programlarda ifşa edilmiştir.

Buna karşılık, kapitalist restorasyonun ve özelleştirmenin ideologları olan serbest piyasa guruları, üniversite etkinliklerine davet edilmeleri ve kitaplarının yayımlanmasına sağlanan mali destek aracılığıyla aynı ABD çıkar çevreleri tarafından desteklenmelerine rağmen, saygın iktisatçılar ve akademisyenler ya da masum girişimciler olarak sunuluyorlar. Gerçekte oldukları gibi, yani ablukanın entelektüel ve iş dünyası ayağı olarak gösterilmiyorlar.

Kamuoyunun dikkati sokak protestolarına ve Miami’den gelen, silah yüklü köhne bir sürat teknesine çevrilmişken, çok daha güçlü bir karşı devrim yüzlerce kişinin katıldığı toplantılarını düzenliyor, özel sektör forumları için Havana’nın en modern otellerinde salonlar kiralıyordu. Büyük olasılıkla -ve tarih bunu kaydedecektir- o dönemde Küba Devrimi’ni sona erdirmek için asıl işi yapanlar Devlet Güvenliği tarafından hiçbir zaman sorgulanmadılar.

Bu yıl, Küba sosyalizminin tarihî lideri Fidel Castro’nun doğumunun yüzüncü yılı. Onun sözlerinden birini uyarlayacak olursak, fikirleri de yüzüncü doğum yılında ölecek gibi görünüyor. Nitekim “değiştirilmesi gereken her şeyi değiştirmek” sözü, bugün Küba’nın kapitalizme geçişinin başını çekenler tarafından gasp edilmiş durumda.

Bugün Küba’nın önündeki temel soru artık ekonomik modelden çok siyasal modele ilişkindir. Tek parti sistemi, seçim sistemi, hak ve özgürlüklere getirilen tartışmalı sınırlamalar ile siyasal modelin diğer birçok unsuru, bir zamanlar sosyalizmin güvenceleri olarak görüldükleri için zorunlu kabul ediliyordu. Peki, model artık sosyalist değilse bunları sürdürmek mümkün müdür? Çin ya da Vietnam’ın aksine, hükümetini devirmeye yönelik dış baskılarla karşı karşıya bulunan Küba gibi bir ülkede, ekonomik değişiklikler siyasal değişikliklere yol açmayacakmış gibi davranmak mümkün müdür? Kültürel ve ekonomik güç bir kez yitirildiğinde, siyasal iktidar korunabilir mi?

Ancak iktidar da madde gibi yok olmaz; dönüşüm geçirir. Geleneksel bürokrasi ile yeni ekonomik güçlerin bütünleşmesi, toplum üzerindeki eski ama etkili denetimden yararlanarak, anti-emperyalist sosyalizmin yerine milliyetçi bir kapitalizmi geçirmeye çalışabilir. Ne var ki bu, ABD’yi tatmin etmeyecektir.

Denklemden çıkarılamayacak olan bir diğer unsur ise halktır; üstelik ülke içindeki durum giderek daha istikrarsız hâle gelmekte ve kontrolün sağlanması giderek daha fazla polis gücüne bağımlı hale gelmektedir. Bunun, hükümet tarafından giderek daha az temsil edildiğini hisseden devrimin destek tabanı üzerindeki etkisi de göz ardı edilemez.

Küba’daki temel değişim, siyasal iktidarı hâlâ elinde tutanların artık ekonomik gücü elinde bulundurmamasıdır. Kesin olan bir şey varsa, o da sirki yöneten kişinin artık sirkin sahibi olmadığıdır.

Aynı zamanda bkz.: 

“Küba’ya yönelik bu saldırıyı ancak dünya işçi sınıfı sokaklara çıkarak durdurabilir” (3 bölüm)

Arjantin: İşçilerin ve Öğrencilerin Küba ile Bağımsız Dayanışma Kampanyası

Küba ekonomisinin çöküşü

Balseros’tan bugüne: Küba halkının bitmeyen krizi

Arjantin’de Küba ile bağımsız işçi-öğrenci dayanışması